Achtergrond
Hoe werkt terrorismefinanciering en wat moet de poortwachter ermee?
Terrorismefinanciering is het verschaffen of verzamelen van geld, goederen of diensten om terroristische activiteit mogelijk te maken. Anders dan bij witwassen draait het niet om de herkomst maar om de bestemming: de bron kan volledig legaal zijn en de bedragen kunnen klein, want aanslagen zijn goedkoop. Het kader is gelaagd. Internationaal leveren het VN-verdrag van 1999, de resoluties 1267 en 1373 en de FATF-aanbevelingen de norm: financiering strafbaar, tegoeden bevriezen, non-profits beschermen. De EU vertaalt dat in het AML-pakket, twee terrorismesanctieverordeningen en een bindende hoogrisicolijst van 26 jurisdicties. Nederland werkt het uit in de Wwft, de Sanctiewet 1977 met de nationale sanctielijst terrorisme en artikel 421 Sr: maximaal acht jaar, ook zonder aanslag en ook bij kleine bedragen. De poortwachter vertaalt dat naar cliëntenonderzoek, doorlopende terrorismelijst-screening, landenrisico, detectie van kleine bedragen en de onverwijlde melding bij FIU-Nederland op de subjectieve indicator.
Deze flowchart volgt die opbouw in twee sporen. Spoor A zet het kader op een rij, van het internationale fundament en het FATF-risicobeeld 2025 (lone actors met microfinanciering, crowdfunding, hawala, crypto en gaming, en het openlijk gefinancierde rechts-extremisme) via de Europese laag naar de Nederlandse wetten, afgesloten met het risicobeeld uit de NRA Terrorismefinanciering 2023, het Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland van juni 2026 en de FIU-cijfers. Spoor B vertaalt het kader naar de praktijk van vier sectoren (banken, betaaldienstverleners, cryptodienstverleners, notariaat en accountancy): acceptatie, de rode route van de terrorismelijsten, risicoclassificatie met twee soorten landenlijsten, monitoring die het moet hebben van combinaties in plaats van drempels, de melding zonder ondergrens en de keten na de melding. Een apart paars blok bovenaan, naast de achtergrond, toont wat er per 10 juli 2027 verandert met de AMLR. Wie een concrete casus wil doorlichten, gebruikt de flowtool terrorismefinanciering met wereldkaart en binnenlandse scenario's.
Veelgestelde vragen
Wat is terrorismefinanciering?
Terrorismefinanciering is het verschaffen of verzamelen van geld, goederen of diensten met het doel terroristische activiteiten mogelijk te maken. Anders dan bij witwassen draait het niet om de herkomst van het geld maar om de bestemming: de bron kan volledig legaal zijn (salaris, spaargeld, uitkering, donaties) en de bedragen kunnen klein zijn. In Nederland is terrorismefinanciering zelfstandig strafbaar via artikel 421 van het Wetboek van Strafrecht, met een maximum van acht jaar gevangenisstraf; het doelmisdrijf hoeft niet plaats te vinden.
Wat is het verschil tussen terrorismefinanciering en witwassen?
Witwassen draait om de herkomst van geld: crimineel vermogen een legale schijn geven. Terrorismefinanciering draait om de bestemming: geld, ook legaal verdiend geld, laten landen bij terroristische activiteit. Daardoor werkt de detectie anders. Witwasdetectie zoekt patronen van verhulling van herkomst; TF-detectie moet alledaagse transacties met een kwade bestemming herkennen, vaak met kleine bedragen. De FATF spreekt van mundane financial footprints: financiële sporen die nauwelijks afwijken van normaal betalingsverkeer.
Is het financieren van terrorisme strafbaar als er geen aanslag plaatsvindt?
Ja. Artikel 421 Sr (in werking sinds 1 september 2013) stelt het verschaffen of verzamelen van middelen met terroristisch doel zelfstandig strafbaar, met een maximum van acht jaar. Het doelmisdrijf hoeft niet plaats te vinden en ook het overmaken van een klein bedrag is strafbaar. Dit volgt de internationale lijn: het VN-verdrag inzake de bestrijding van de financiering van terrorisme (1999) en FATF-aanbeveling 5 eisen ook strafbaarstelling van het financieren van een terroristische organisatie of een individuele terrorist zonder link met een concrete aanslag.
Wanneer moet een bank een transactie melden bij terrorismefinanciering?
Bij elke ongebruikelijke transactie, onverwijld, ook als die alleen nog is voorgenomen (artikel 16 Wwft). Voor terrorismefinanciering is de subjectieve indicator cruciaal: er is aanleiding om te veronderstellen dat de transactie verband kan houden met witwassen of terrorismefinanciering. Die indicator kent geen drempelbedrag en werkt dus ook bij kleine bedragen. Nederland kent bovendien een meldplicht voor ongebruikelijke transacties, niet voor verdachte: alleen FIU-Nederland verklaart een transactie verdacht.
Wat is het verschil tussen de FATF-lijst en de EU-lijst van hoogrisicolanden?
De FATF publiceert drie keer per jaar een zwarte lijst (high-risk jurisdictions) en een grijze lijst (increased monitoring); per 19 juni 2026 staan er drie landen op zwart en 22 op grijs. De EU-lijst (Gedelegeerde Verordening 2016/1675, per 29 januari 2026: 26 jurisdicties) is juridisch bindend: bij cliënten of transacties uit die landen is verscherpt cliëntenonderzoek verplicht via artikel 8 Wwft. De lijsten lopen uiteen omdat de EU de FATF-mutaties met vertraging overneemt en eigen afwegingen maakt, zoals bij Rusland. De FATF-grijze lijst is input voor de risicobeoordeling, geen automatische verplichting.
Welke TF-risico's zijn in Nederland het grootst?
De NRA Terrorismefinanciering 2023 (WODC Cahier 2024-2) benoemt als hoogste risico's: financiering via onvergunde betaaldienstverleners en hawala-bankieren, en het laagdrempelig (online) openen van buitenlandse bankrekeningen. Het WODC tekent daarbij aan dat de risiconiveaus van de twaalf onderzochte dreigingen dicht bij elkaar liggen (ingeschatte impact 48 tot 61) en dat vooral de weerbaarheid verschilt: financiering met legaal verkregen eigen middelen en via cryptodienstverleners kent bijvoorbeeld een even lage weerbaarheid als de twee koplopers, maar een lager risiconiveau door de kleinere impact. De vuistregel is AIO: hoe meer een methode Anoniem, Internationaal en Ongereguleerd is, hoe lager de weerbaarheid van het beleidsinstrumentarium.
Wat verandert de AMLR in 2027 voor terrorismefinanciering?
Vanaf 10 juli 2027 vervangt de AMLR (Verordening (EU) 2024/1624) de Wwft-kern door een rechtstreeks werkend Europees single rulebook. Voor de TF-praktijk: uniforme CDD-drempels (10.000 euro voor incidentele transacties, 1.000 euro voor crypto), een UBO-drempel van 25 procent, een EU-brede cashlimiet van 10.000 euro en een uitbreiding van de poortwachterskring, onder meer met crowdfundingdienstverleners en handelaren in luxegoederen. AMLD6 regelt het institutionele deel en de AMLA in Frankfurt wordt de Europese toezichthouder, met directe supervisie op maximaal 40 instellingen per 1 januari 2028.
Hoe verhoudt terrorismefinanciering zich tot sanctieregelgeving?
Ze lopen parallel en raken elkaar bij de terrorismelijsten. VN-resolutie 1267 en opvolgers leveren de VN-sanctielijst voor ISIS en Al-Qaida; resolutie 1373 verplicht staten zelf tegoeden van terroristen te bevriezen, in de EU uitgewerkt in Verordening 2580/2001 en in Nederland aangevuld met de nationale sanctielijst terrorisme (Sanctieregeling terrorisme 2007-II). Voor de poortwachter betekent dit twee sporen naast elkaar: de risicogebaseerde Wwft-meldketen en de rule-based sanctiescreening met bevriezen en onverwijld melden bij een hit. Het volledige sanctiekader staat in de TRNKL-flowchart sancties.