Achtergrond
Hoe werkt trade-based money laundering en wat doet Nederland ertegen?
Trade-based money laundering (TBML) is het inbedden van illegale waarde in internationale handelstransacties: legitieme commerciële stromen en handelsdocumentatie worden over grenzen heen benut om de illegale herkomst, eigendom en bestemming van geld te verhullen of te legitimeren. Het kerninstrument is mis-invoicing, oftewel over- en onderfacturering, meervoudige facturering, misdescriptie van goederen en spookzendingen. Daaromheen staan shell-, front- en nomineebedrijven, third-party betalingen en surrogaatbetalers die de geldstroom van de goederenstroom scheiden, carrousellen en round-tripping via re-invoicing centres, service-based money laundering dat waarde overdraagt zonder goederenbeweging, misbruik van tariefcodes en oorsprongsregels, en cash-to-trade-technieken via ondergrondse settlementnetwerken en gecoöpteerde expediteurs en douane-brokers. De bron is vooral drugshandel, met fiscale delicten en fraude als tweede en derde cluster. Het OM noemt TBML een van de grootste witwasmethoden; de NRA Witwassen 2023 scoort de dreiging op 60 van 100 potentiële impact tegenover een weerbaarheid van slechts 34 van 100.
Deze flowchart zet de dreiging en de poortwachterspraktijk naast elkaar, naar het model van de flowchart terrorismefinanciering. Spoor A is de theorie van de dreiging: de elf modi operandi uit de FCTA 2026 in zes stappen, van de valse factuur tot het gronddelict, afgesloten met het risicobeeld van OM, NRA en Global Financial Integrity, met het kenmerkende detectiegat. Spoor B vertaalt die dreiging naar de praktijk van de poortwachter: het cliëntenonderzoek van artikel 3 Wwft dat bij acceptatie het verwachte handelsprofiel vastlegt, de harde normen van de Wwft en de Wtt 2018 met de trustsector als kwetsbaar kanaal, de voortdurende controle van artikel 3 lid 2 onder d Wwft met de FATF/Egmont-risico-indicatoren in vier categorieën, de meldplicht van artikel 16 Wwft met de eisen aan een bruikbare meldtekst, en de keten na de melding, van de FIU als koppelpunt van informatie die banken, Douane en FIOD afzonderlijk niet zien en de opschortingsbevoegdheid van artikel 17a Wwft tot het strafrechtelijk sluitstuk. Het paarse blok bovenaan, naast de achtergrond, kijkt vooruit naar 10 juli 2027, wanneer de AMLR met aangescherpte UBO-regels van toepassing wordt en het toezicht mede bij AMLA komt te liggen. De uitwerking volgt dreigingscategorie 7 uit de Financial Crime Threat Assessment 2026 van de Nederlandse banken; alle cijfers zijn zelfstandig geverifieerd tegen de primaire bronnen.
Veelgestelde vragen
Wat is trade-based money laundering (TBML)?
Trade-based money laundering is het inbedden van illegale waarde in internationale handelstransacties via complexe arrangementen met goederen en/of diensten. Legitieme commerciële stromen en handelsdocumentatie worden over grenzen heen benut om de illegale herkomst, eigendom en bestemming van geld te verhullen of te legitimeren. Het OM noemt TBML in het Jaaroverzicht Criminele Geldstromen 2024 een van de grootste witwasmethoden; de NRA Witwassen 2023 rekent witwassen via handelsconstructies tot de dreigingen met de hoogste potentiële impact.
Hoe groot is TBML in Nederland?
Exacte omvang is niet te meten; het detectiegat is juist kenmerkend voor deze categorie. De NRA Witwassen 2023 scoort witwassen via handelsconstructies op 60 van 100 potentiële impact (gedeeld tweede hoogste), tegenover een beleidsmatige weerbaarheid van slechts 34 van 100. Wereldwijd documenteerde Global Financial Integrity over 2011-2021 circa 60 miljard dollar aan TBML-zaken, tegenover schattingen van honderden miljarden: het overgrote deel blijft buiten beeld. Het OM signaleert op basis van onderschepte versleutelde communicatie dat een substantieel deel van criminele opbrengsten via handelskanalen wordt verplaatst.
Welke technieken gebruikt TBML?
De kern is mis-invoicing: over- en onderfacturering, meervoudige facturering, misdescriptie van goederen en spookzendingen, oftewel manipulatie van prijs, hoeveelheid, productomschrijving, route en leveringscondities. Daaromheen staan shell-, front- en nomineebedrijven, third-party betalingen en surrogaatbetalers, carrousellen en round-tripping via re-invoicing centres, service-based mis-invoicing en misbruik van tariefcodes en oorsprongsregels. Global Financial Integrity vond over- en onderfacturering in 63 procent van de gedocumenteerde zaken.
Wat is service-based money laundering (SBML)?
Service-based money laundering gebruikt mis-invoicing van diensten (consultancy, marketing, logistiek, IT) om waarde over te dragen zonder dat er goederen bewegen. De methode benut de subjectiviteit van scope, deliverables en prijs: wat een advies of campagne waard is, valt van buitenaf nauwelijks te toetsen. SBML is daardoor met handelsdocumenten alleen moeilijk te bewijzen. De NRA Witwassen 2023 noemt TBML- en SBML-methoden zeer ondoorzichtig van aard en vaak internationaal van karakter.
Waarom zijn third-party betalingen een rode vlag?
Bij een third-party betaling betaalt een derde die geen partij is bij de onderliggende commerciële relatie. Dat scheidt de geldstroom van de goederenstroom en creëert insertiepunten voor crimineel geld, ook via PSP's en settlement hubs. Het OM rekent third-party payments in het Jaaroverzicht Criminele Geldstromen 2024 tot de drie nieuwe witwastypologieën, naast TBML en het Cash Compensation Model; ook het Annual Review 2024 van FIU-Nederland wijst op betalingen door derden, valse facturen en aankopen van goederen zonder relatie met de bedrijfsvoering.
Welke signalen wijzen op TBML?
FATF en de Egmont Group publiceerden in maart 2021 een set TBML-risico-indicatoren in vier categorieën: de structuur van de onderneming, de handelsactiviteit, de documenten en commodities, en de transacties en geldstromen. FIU-Nederland verspreidt deze indicatoren actief. Het AMLC-themadossier over TBML bundelt daarnaast definities, indicatoren zoals third-party payments, sectordocumenten en jurisprudentie. FIU-casuïstiek toont hoe het eruitziet: valse facturen en bulkgoederen met afwijkende weegdocumenten. Indicatoren zijn aanleiding voor onderzoek en melding, geen oordeel.
Uit welke misdrijven komt het geld dat via handel wordt witgewassen?
Drugshandel is het kern-opbrengst-genererende delict: grootschalige drugsopbrengsten vereisen heimelijke, grensoverschrijdende waardeoverdracht. Fiscale delicten, waaronder btw-carrousels en valse facturering, opereren veelvuldig in tandem met TBML en zijn zowel faciliterend mechanisme als bron van witwasbare opbrengsten. Fraude is veelal primair opbrengst-genererend, maar levert ook de documenten en corporate vehikels die handelstransacties legitimeren. De bredere kring: wapenhandel, corruptie, namaak en piraterij van producten, cybercrime, afpersing, valsheid in geschrifte, georganiseerde criminaliteit, smokkel en heling.
Wat verandert er met de AMLR voor TBML?
Vanaf 10 juli 2027 is de AMLR (Verordening (EU) 2024/1624) grotendeels van toepassing: één rechtstreeks werkend Europees regelboek, met aangescherpte UBO-regels die de TBML-detectie direct raken, omdat beperkte transparantie over uiteindelijk belanghebbenden een van de belangrijkste detectieknelpunten is. DNB bespreekt in Integriteitstoezicht in Beeld 2026 de komst van de Europese toezichthouder AMLA. Internationaal dringt de FATF aan op betere analyse van handelsdata en samenwerking tussen instanties over de hele handelsketen.