Is zorgfraude een apart risico of een scenario in de SIRA?

Zorgfraude is geen zelfstandig hoofdrisico maar een scenario onder de hoofdrisico's witwassen en fraude. De opbrengst wordt per definitie witgewassen en loopt vrijwel volledig over bankrekeningen. In de systematische integriteitsrisicoanalyse (SIRA) krijgt het scenario een inherent risico, beheersmaatregelen (cliëntenonderzoek en transactiemonitoring) en een restrisico.

Welke Wwft-verplichtingen gelden voor de bank bij zorgfraude?

Cliëntenonderzoek (art. 3 Wwft), verscherpt onderzoek bij verhoogd risico (art. 8), voortdurende controle op de relatie en de transacties (art. 3 lid 2 sub d) en het onverwijld melden van ongebruikelijke transacties aan de FIU (art. 16), met geheimhouding jegens een ieder (art. 23). Vanaf 10 juli 2027 verschuift het cliëntenonderzoek naar art. 20 AMLR.

Wat is een scenario-datatag?

Een gestructureerd, machineleesbaar profiel dat elke klant bij acceptatie krijgt en dat per scenario vastlegt welke inherente risico's, beheersmaatregelen en restrisico's spelen. Het tekstuele dossier blijft de bron; de codering legt daarachter de risicoweging gestructureerd vast, zodat systemen ermee kunnen werken zonder de menselijke weging te vervangen. Daarmee automatiseert de tag welke detectieregels op de klant draaien: alleen toepasselijke scenario's triggeren en een regel waarvan de grondslag bij deze klant ontbreekt blijft uit, zodat de false-positive-ratio daalt. Omdat ook de uitkomst (afwijzing of beëindiging) met de scenario-reden wordt vastgelegd, wordt geaggregeerd zichtbaar hoeveel klanten buiten een scenario zijn geweigerd of beëindigd, wat laat zien of de controls werken. Het is risicogebaseerd en datagedreven werken in de meest letterlijke zin.

Welke signalen wijzen op zorgfraude?

Snelle omzetgroei zonder personeel dat daarbij past, een lage personeelslast tegenover de omzet, hoge contante opnames, bovenmatige huur aan een gelieerde vastgoed-bv, dividend dat niet strookt met de zorgactiviteiten, pgb's die binnen dagen worden doorgeboekt, uitgaven aan luxegoederen of overboekingen naar het buitenland zonder zorggrond, en complexe structuren rond kleine zorg-bv's. Eén signaal is zelden bewijs; het gaat om de optelsom en de spreiding over meerdere categorieën.

Wat gebeurt er als het risico onacceptabel is?

Valt het restrisico buiten de risicobereidheid uit de SIRA, dan volgt een gedocumenteerd besluit over de relatie: verscherpen, voortzetten onder voorwaarden of beëindigen (art. 5 Wwft). Dat besluit is per definitie individueel, geen categorale uitsluiting. Een melding aan de FIU is een aparte verplichting met een eigen drempel: die volgt alleen als er een ongebruikelijke transactie is (art. 16 Wwft). Buiten de risicobereidheid vallen leidt dus niet automatisch tot een FIU-melding.

Wat verandert artikel 75 AMLR voor zorgfraude?

Vanaf 10 juli 2027 biedt art. 75 AMLR een grondslag voor partnerschappen voor informatie-uitwisseling, waarin meldingsplichtige entiteiten cliënt- en transactiegegevens mogen delen om netwerken te detecteren die één instelling niet ziet. Dat kan ook cross-sectoraal, bijvoorbeeld tussen banken en accountants: juist de twee Wwft-instellingen die volgens de FIU de meeste zorgfraude-gerelateerde transacties aanleveren. De toezichthouder toetst het partnerschap vooraf en de melding aan de FIU blijft apart bestaan (overweging 149 AMLR).

Zorgfraude en de bank als poortwachter: een SIRA-scenario onder de Wwft

Bronnen

TK — OM-raming €10 mld (2024) · EHFCN — 3–8% · IKZ — Signalen 2023 (verdeling per wet) · Wetboek van Strafrecht art. 225, 326, 321, 341, 343, 420bis · AMLC — witwasspoor zonder bewezen gronddelict · Algemene Rekenkamer (2022) · FTM/OM — spinnenwebben · FIU — meldingen zorgfraude · FIU — bankwissel-casus · FIU — ontbinding zorgstichting (2026) · Kamerstuk 28 828, nr. 124 — TF-link in FIU-transactiemeldingen · DNB — Integriteitstoezicht in Beeld 2026 · NVB — FCTA 2023-24 (healthcare fraud) · NVB — FCTA 2026 (14 witwasroutes, zorg niet meer apart) · NVB — NextGen Poortwachters · Rijksoverheid — kabinetspakket (8 juni 2026) · NZa — TIZ · DNB — hoogrisicosectoren (2022) · TRNKL — flowchart Art. 75 AMLR · Partnerschappen voor informatie-uitwisseling · Verordening (EU) 2024/1624 (AMLR) — art. 75, overw. 146–149 · NVB — Sectorstandaard not-for-profitorganisaties (2025), voorbeeld van het Financial Crime Framework-format · FIU — Jaarverslag 2025 (zorgfraude: 63 dossiers verdacht; ecosysteem met taakspecialisatie)

Aspect	Fase	Wat het inhoudt
Z1	poort	Segmentdetectie: automatische check op SBI-code en activiteitenomschrijving bij onboarding, om zorgklanten en zorggerelateerde entiteiten te detecteren. Elke hit gaat naar handmatige verificatie.
Z2	poort	Netwerk- en personenscreening: geautomatiseerde koppeling van KvK/UBO-data, insolventiehistorie en gemachtigdenregistratie. Handmatig onderzoek naar doorstart- en katvangerpatronen.
Z3	poort	Risicoclassificatie & acceptatie: scoring langs het risicomodel (structuur- en personenindicatoren), zo nodig verscherpt onderzoek met gerichte uitvraag, en een gedocumenteerd acceptatiebesluit (standaard / onder voorwaarden / afwijzen). Bij acceptatie krijgt de klant de scenario-datatag toegekend (zie sectie 5).
Z4	relatie	Sectorspecifieke detectieregels (TM): geautomatiseerde regels op de zorgtypologie, onder meer personeelslast tegenover omzet, cash-ratio, gelieerde uitstroom, pgb-doorboekingen, bemiddelaar-concentratie, geactiveerd op basis van de scenario-datatag: alleen de regels van toepasselijke scenario's draaien op deze klant.
Z5	relatie	Anomaliedetectie: statistische laag (ongesuperviseerd) die afwijkingen van normaal rekeninggedrag vangt die de regels missen, altijd met menselijke weging (human-in-the-loop).
Z6	relatie	Review & feedback-lus: periodieke en event-driven review van het klantbeeld; TM-alerts verhogen de CDD-score, een hoog klantprofiel verlaagt de TM-drempels voor het hele netwerk. Elke review en elk alert werkt de scenario-datatag bij, zodat de detectie meegroeit met het klantbeeld.
Z7	uitkomst	Weegkader & risicobereidheid: de optelsom van indicatoren (kans × impact, spreidingsregel, veiligheidsoverride) leidt tot een restrisico-oordeel: binnen of buiten de risicobereidheid.
Z8	uitkomst	Meld- & maatregelenproces: een gedocumenteerd relatiebesluit (art. 5) en terugkoppeling van de casus naar de SIRA; bíj een ongebruikelijke transactie bovendien een FIU-melding (art. 16, geheimhouding art. 23). Buiten de risicobereidheid vallen en melden zijn aparte verplichtingen.

De volledige indicatorenset met gewichten en drempels hoort thuis in het risicomodel van de bank die zorgfraude als scenario in haar SIRA heeft opgenomen, niet in een publieke flowchart. Die operationele detaillering blijft vertrouwelijk, juist om ontwijking te voorkomen. De herkomst van de typologie-indicatoren (AMLC, FIU, RIEC) is per kolom gebrond. Het scenario is bewust compact gehouden: uitbreiden gebeurt in het risicomodel van de instelling, niet in de scenariodefinitie. Zo blijft de SIRA hanteerbaar.

Bronnen

DNB — Good Practices SIRA (2025) · DNB — Good Practices Integriteitrisicoanalyse (systematiek bruto risico → beheersmaatregelen → netto risico per scenario) · AFM — Handvatten SIRA · DNB — Q&As en Good Practices Wwft (2024) · Wwft art. 3, 8 en 16 (BWBR0024282) · Kamerstuk 28 828, nr. 124 · NVB — NextGen Poortwachters (gerichte intelligence) · PwC — Operationele effectiviteit SIRA · Tammenga — AI & three lines of defence (MAB 94, 2020) · TRNKL — flowchart Art. 75 AMLR · Partnerschappen voor informatie-uitwisseling · Verordening (EU) 2024/1624 (AMLR) — art. 75 · TRNKL — methodologie SIRA zorgfraude · risicomodel van de instelling (CDD & TM · vertrouwelijk)

Uit de SIRA-grondslagZ1 segmentdetectie · Z2 netwerk- en personenscreening · Z3 risicoclassificatie & acceptatie poort

Wat het scenario hier wil bereiken

Aan de poort beantwoordt het scenario drie vragen, in volgorde: is dit een zorgklant of een zorggerelateerde entiteit? (Z1); wie en wat zit erachter? (Z2); accepteren we, en onder welke voorwaarden? (Z3). De logica: structuur- en personenkenmerken zijn aan de poort het best zichtbaar en later in de relatie nauwelijks nog te herkennen, terwijl gedragskenmerken pas gaandeweg ontstaan. De poort vangt dus de katvanger en de doorstart; de relatie vangt de spookzorg.

Waarom de poort hier zwaar weegt

De zorgsector kent in delen een lage toetredingsdrempel: voor zuivere Wmo-begeleiding geldt nu geen vergunningplicht en geen BIG-registratie. De rekening openen is voor een malafide aanbieder daardoor vaak de eerste formele toets door een professionele partij. Dat verandert mogelijk met het kabinetspakket van 8 juni 2026: dat kondigt een uitgebreide vergunningplicht aan (inclusief solisten en onderaannemers) en een VOG-plicht voor bestuurders, eigenaren en toezichthouders. Zodra die in werking treden, verschuift de drempel deels naar de publieke keten, en krijgt de bank aan de poort nieuwe, publiek toetsbare maatregelen: vergunning- en VOG-status worden acceptatie- en reviewchecks, en het ontbreken ervan na inwerkingtreding weegt als hard signaal (aankomende controls). Het wettelijk anker blijft het cliëntenonderzoek van art. 3 Wwft, met art. 8 Wwft (verscherpt onderzoek) zodra de risicokenmerken van het scenario zich aandienen. De sector zelf is daarbij één risicofactor, geen automatisch hoog risico per klant. Aankomend kader: vanaf 10 juli 2027 vervangt de AMLR de Wwft. Het cliëntenonderzoek verschuift naar art. 20 AMLR, geharmoniseerd uitgewerkt in de RTS onder art. 28 AMLR (in 2026 in consultatie bij AMLA). De systematiek blijft gelijk; de scenario-aanpak van deze flowchart sluit daarop aan.

Bronnen

Wwft art. 3 en 8 (BWBR0024282) · DNB — Good Practices SIRA (2025) · DNB — sector als risicofactor (2022) · AMLA — concept-RTS CDD (art. 28 AMLR) · Verordening (EU) 2024/1624 (AMLR) art. 20 en 28 · TRNKL — methodologie SIRA zorgfraude

Uitvoering vanZ2 (verdieping) en Z3 · de analist aan zet poort

De verificatie na een zorgsegment-flag

Klopt het beeld: is dit feitelijk een zorgaanbieder, een bemiddelaar of een gelieerde entiteit (vastgoed/holding) van een zorgnetwerk?
Wie voert de feitelijke zeggenschap: komt de gemachtigden- en passenadministratie overeen met het KvK-bestuur (katvanger-check)?
Is er een doorstartpatroon: eerdere zorgentiteiten van dezelfde personen die zijn gefailleerd of uitgeschreven, met dezelfde werkwijze?
Heeft het bestuur een zorgachtergrond, en zijn er antecedenten of negatieve media (RIEC Oost: bij circa 32% van de onderzochte zorg-zzp'ers, 28 van 87, werden strafrechtelijke veroordelingen aangetroffen)?
Welke financieringsstromen worden verwacht (Zvw, Wlz, gemeenten, SVB-pgb), uit hoeveel gemeenten, en in welke verhouding tot de organisatieomvang?

De gerichte uitvraag (verscherpt onderzoek, art. 8 Wwft)

Bij risicokenmerken volgt een uitvraag, illustratief, niet-limitatief: de openbare jaarverantwoording en de aansluiting op het verwachte rekeninggedrag; de gemeentecontracten of toewijzingen; het pgb-aandeel en wie de budgetten feitelijk beheert; de huur- en eigendomsrelatie van zorglocaties (gelieerde verhuurder?). Wie niet kan uitleggen hoe de organisatie haar omzet gaat verdienen, levert daarmee zélf het volgende datapunt. De uitkomst van deze uitvraag, en hoe diep er is uitgevraagd, weegt mee in het inherente en het restrisico van de klant. Die weging wordt bij acceptatie (Z3) vastgelegd in de scenario-datatag en reist met de klant mee naar de doorlopende fase. Het tekstuele dossier blijft daarbij de bron; de codering legt alleen de risicoweging gestructureerd vast, zodat systemen ermee kunnen werken (zie de grondslagnode, sectie 5, en Praktijk & advies van kolom 1 en 2).

Zo'n vastlegging stuurt ook de doorlopende monitoring: stelt de bank vast dat deze rekening niet voor salarisbetaling wordt gebruikt omdat de loonadministratie bij een andere bank loopt, dan legt zij die gewogen afweging vast in de scenario-datatag. In de doorlopende fase hoeft de personeelslast/omzet-regel dan niet op deze klant te draaien (zie kolom 2, stap 2): de verhouding ontbreekt nu eenmaal, en de reden staat al in het acceptatiedossier.

Bronnen

Wwft art. 8 (BWBR0024282) · RIEC Oost — antecedenten zzp'ers · IKZ — antecedenten bestuurders (2019) · jaarverantwoordingzorg.nl · DNB — Good Practices SIRA (aantoonbaarheid)

Overgang naarZ7–Z8 · uitkomst buiten de risicobereidheid poort

Waar de poort op uit kan komen

Niet elke acceptatie eindigt met een rekening. Een uitkomst van Z1–Z3, een segment-hit, een doorstart- of katvangerpatroon, of een classificatie die ook ná de uitvraag hoog blijft, valt na weging soms búiten de risicobereidheid. Dan is dit het sluitstuk van de poort.

Van poort-uitkomst naar restrisico-oordeel (Z7)

De vraag is steeds: valt het restrisico, wat overblijft ná de getoetste verklaringen en getroffen maatregelen, nog binnen de risicobereidheid uit de SIRA? Het weegkader van het risicomodel bepaalt dat: de optelsom (één signaal is zelden bewijs), de spreidingsregel (signalen over meerdere categorieën wegen zwaarder dan concentratie in één) en de impactweging (kans × impact). Twee routes lopen buiten de gewone weging om: de veiligheidsoverride (aanwijzingen voor uitbuiting of misbruik van cliënten escaleren direct) en het niet-voltooibare onderzoek (verklaart of documenteert de klant niet, dan schrijft art. 5 Wwft voor dat de relatie niet wordt aangegaan).

Poort-uitkomst (Z1–Z3)

hit, patroon of hoge classificatie

→

Weging restrisico (Z7)

binnen de risicobereidheid?

→

Buiten de risicobereidheid

afwijzen, en bij een vermoeden: melden (Z8)

Twee uitkomsten aan de poort (Z8)

Gedocumenteerde afwijzing: individueel gemotiveerd, nooit categoraal. De EBA merkt categoraal weren zonder individuele beoordeling aan als “unwarranted de-risking” (EBA/GL/2023/04), en de Hoge Raad oordeelde dat banken op grond van hun maatschappelijke positie gehouden kunnen zijn ook zakelijke klanten een rekening te bieden, tenzij een gerechtvaardigd integriteitsbelang zich daartegen verzet (ECLI:NL:HR:2021:1652). FIU-melding: bij een concreet vermoeden meldt de bank onverwijld aan de FIU (art. 16 Wwft), ook als de relatie niet wordt aangegaan. Leg de afwijzing met de scenario-reden vast in de scenario-datatag, zodat geaggregeerd zichtbaar wordt hoeveel klanten buiten dit scenario zijn geweigerd (zie stap 5, “Terug de SIRA in”).

Melden aan de poort vraagt een andere denkwijze

Tijdens een lopende relatie steunt een melding op waargenomen transactiegedrag; aan de poort is dat er nog niet. Hier rust de meldplicht op de voorgenomen transactie (art. 16 Wwft noemt uitdrukkelijk de verrichte én de voorgenomen ongebruikelijke transactie) en op de subjectieve indicator: de structuur- en personensignalen uit Z2 en Z3, katvanger, doorstart, verhulde zeggenschap, zíjn de aanleiding, niet een geldstroom. De route is daarna gelijk aan die in de relatiefase:

Melding aan de poort

voorgenomen ongebruikelijke transactie · ook als de relatie niet wordt aangegaan

→

FIU-Nederland

analyseert, verrijkt, kan verdacht verklaren

→

Opsporing

meestal recherche zorgfraude (NLA) · FIOD, politie, FP

→

Resultaat

aanhoudingen, veroordelingen, ontbinding, bestuursverboden

Twee dingen vragen aan de poort extra aandacht:

Afwijzen is geen melden. Een klant weigeren beëindigt het eigen risico, maar laat het signaal verdwijnen, de volgende bank begint blind. Bij een vermoeden meldt de bank dus ook als de rekening nooit wordt geopend.
De melding gaat over de (voorgenomen) transactie of het patroon, niet over de weigering. Het weigeren is een acceptatiebesluit; het melden is een wettelijke plicht die daar los van staat en blijft bestaan na de afwijzing.

De inhoud van een goede melding (optelsom, netwerk, publieke context) en de bevoegdheden art. 17 en 17a zijn gelijk aan de relatiefase.

Buiten deze flowchart: het civielrechtelijke weigeringsproces zélf is een eigen spoor met eigen jurisprudentie: de bancaire zorgplicht, de toegang tot het betalingsverkeer, de belangenafweging en het kort-gedingrisico. Deze flowchart behandelt de Wwft-poortwachtersrol (detecteren, wegen, melden); afwijzing verschijnt hier alleen als uitkomst van de risicoweging, niet als uitgewerkte procedure.

Bronnen

Wwft art. 5, 16 en 23 (BWBR0024282) · DNB — Good Practices SIRA (risicobereidheid, restrisico) · EBA/GL/2023/04 · HR 5 november 2021 (ING/Yin Yang) · risicomodel van de instelling (weegkader, veiligheidsoverride · vertrouwelijk)

Afronding vanZ3 · het acceptatiebesluit en zijn grenzen poort

Drie uitkomsten van het acceptatiebesluit

Accepteren

standaardprofiel · reguliere reviewcyclus

·

Accepteren onder voorwaarden

verhoogd profiel · kortere cyclus · aangescherpte TM-drempels vanaf dag één (Z6)

·

Afwijzen

gedocumenteerd · individueel gemotiveerd

De middelste route wordt onderschat: accepteren onder voorwaarden behoudt het zicht dat bij een afwijzing naar een andere instelling verschuift, en activeert de feedback-lus van fase 2 vanaf de eerste transactie. Bij elke acceptatie hoort de toekenning van de scenario-datatag (zie de grondslagnode, sectie 5): het gestructureerde profiel van inherente risico's, controls en restrisico dat vanaf dat moment bepaalt welke detectieregels op deze klant draaien.

Leg ook de afwijzing met de scenario-reden vast in de scenario-datatag, zodat geaggregeerd zichtbaar wordt hoeveel klanten buiten dit scenario zijn geweigerd; dat aantal is op zichzelf stuurinformatie over of de controls werken (zie ook fase 2, stap 5, “Terug de SIRA in”).

De grens: geen categorale uitsluiting

De EBA merkt het categoraal weren van klantgroepen zonder individuele beoordeling aan als “unwarranted de-risking” (EBA/GL/2023/04), en de Hoge Raad oordeelde dat banken op grond van hun maatschappelijke positie gehouden kunnen zijn ook zakelijke klanten een betaalrekening te bieden (ECLI:NL:HR:2021:1652). Het scenario rechtvaardigt scherpte per klant, geen sectorban. De bonafide zorgaanbieder is geen risico maar een cliënt.

Praktijkillustratie

In de zaak van de Arbeidsinspectie van juni 2026 werden gestopte zorgstichtingen via katvangers doorgestart en liep schijnfacturatie via een 'uitzendbureau', met €2 mln witgewassen zorggeld. Vrijwel elk element van die casus is een poort-kenmerk: doorstart, afwijkende feitelijke zeggenschap, zorggerelateerde tussenpersoon. Z1–Z3, consequent uitgevoerd, zetten zo'n netwerk al bij de aanvraag op de radar.

Advies aan de poortwachter

Beoordeel het netwerk, niet de losse entiteit; één dossier per UBO-cluster.
TRNKL is van mening dat de combinatie doorstart-historie + gelieerde vastgoed-bv het zwaarste samengestelde poortsignaal is: het verenigt de twee structuren waarmee zorggeld aantoonbaar wordt weggesluisd.
Documenteer elk besluit, ook acceptaties: de aantoonbaarheid is de control.
Houd de organisatie wendbaar: richt beleid, procedures en systemen zo in dat de vergunning- en VOG-status uit het kabinetspakket snel als acceptatie- en reviewcheck kunnen worden ingebouwd zodra die definitief worden.
TRNKL is van mening dat dit scenario op de bestuurstafel hoort: de combinatie van witwassen, terrorismefinanciering én kwetsbare cliënten als slachtoffer maakt zorgfraude tot meer dan een operationeel thema.

Handvatten: de acceptatie-uitvraag uniform en gecodeerd

De scenario-datatag wordt hier voor het eerst toegekend, dus leg de acceptatie-uitvraag meteen uniform en gecodeerd vast. Het cliëntdossier blijft de bron; de codes leggen achter de schermen de risicoweging vast, zodat de tag al gestructureerd start en de relatie-fase hem alleen hoeft bij te werken, niet opnieuw hoeft op te bouwen. Concreet bij de acceptatie:

Werk per scenario met een vaste acceptatie-uitvraagset, gekoppeld aan de indicatoren van dat scenario: dezelfde risicokenmerken leiden tot dezelfde uitvraag, ongeacht welke analist hem doet.
Leg de uitkomst gecodeerd vast: per indicator getoetst → verklaring plausibel, deels of weerlegd → effect op het inherente risico en het restrisico bij acceptatie.
Weeg ook de mate van uitvraag: vraag je bij de ene aanvrager aanzienlijk meer op dan bij de andere, dan raakt dat het risicobeeld van die klant; leg die weging in de tag vast zodat ze onderbouwd en herhaalbaar is.
Houd naast de codes altijd het volledige tekstdossier en een “anders / niet-passend”-optie: de codes zijn de weging, het dossier de onderbouwing.
De codering voedt het acceptatiebesluit, maar vervangt het niet: de mens weegt, en het besluit blijft gedocumenteerd (de aantoonbaarheid is de control).

Bronnen

EBA/GL/2023/04 · HR 5 november 2021 (ING/Yin Yang) · NLA — aanhoudingen 4 juni 2026 · Rijksoverheid — kabinetspakket (2026)

Uitvoering vanZ4 en Z5 · de geautomatiseerde laag relatie

Z4 · de detectieregels op de zorgtypologie

Acht regelfamilies, rechtstreeks herleidbaar tot AMLC-, FIU- en OM-casuïstiek, drempels en kalibratie blijven aan de instelling:

Regel	Meet	Herleidbaar tot
Personeelslast / omzet	salarisbatches tegenover publieke zorginstroom	AMLC: 8–11% waar ~71% gangbaar is; OM-zaak 2024: ±30% vs ±70%
Cash-ratio	contante opnames op rekeningen met gemeente-/SVB-instroom	AMLC: >50% van €4 mln contant; FIU-casus 2026 (pgb)
Gelieerde uitstroom	fees, leningen, managementvergoedingen en dividend naar entiteiten van dezelfde UBO	AMLC: marge ver boven Barometer-norm (~2,7%), fictieve leningen
Vastgoed & onroerend goed	bovenmatige huur of lease aan een gelieerde vastgoed-bv én aankoop of financiering van onroerend goed uit zorgomzet	AMLC: vastgoedinvesteringen; FTM-zorghotels (€750k huur/jaar)
Grensoverschrijdende uitstroom	uitgaande overboekingen naar buitenlandse rekeningen zonder zorginhoudelijke grond, in het bijzonder naar hoogrisicojurisdicties	AMLC: opbrengst overgeboekt naar het buitenland; generieke layering-typologie
Luxebestedingen	directe uitgaven aan voertuigen of luxegoederen vanaf de zakelijke rekening zonder bedrijfseconomisch doel (zelfverrijkingssignaal), zichtbaar via merchantcategorieën	FIU-casus (luxe-uitgaven); AMLC-typologie: handeling zonder redelijk bedrijfseconomisch doel
Pgb-doorboeking	SVB-instroom die binnen dagen (vrijwel) volledig doorgaat naar één tegenrekening	AMLC-casuïstiek; FIU-jaaroverzicht 2024
Bemiddelaar-concentratie	één rekening die voor veel budgethouders ontvangt; pasgebruik door derden	AMLC: 35 bankpasjes van pgb-cliënten bij één zorgbureau

Vangnet voor de poort: de instroomherkomst-regel flagt klanten met gemeente- of SVB-instroom zónder zorgsegment-flag (gemiste Z1) alsnog. Er bestaat geen afzonderlijk vastgestelde FIU-typologie “zorgfraude”; de regels operationaliseren de generieke witwastypologieën op de zorgcontext.

De datatag bepaalt welke regels zinvol zijn. Stelt de bank bij acceptatie vast dat deze rekening niet voor salarisbetaling wordt gebruikt (de klant voert de loonadministratie bij een andere bank) en legt zij die gewogen afweging vast in de scenario-datatag, dan staat de personeelslast/omzet-regel voor deze klant uit: de verhouding die de regel meet, bestaat hier niet. Dat scheelt een alert die de analist anders zou afhandelen en met een verwijzing naar het acceptatiedossier zou moeten verklaren. Verschijnen er op deze rekening tóch salarisbatches, dan spreekt dat de datatag tegen en is dát het signaal.

Z5 · de anomalielaag

Features

instroomconcentratie · cash-ratio · loonratio · gelieerde uitstroom · vastgoed-/huurquote · grensoverschrijdende stromen · groeisnelheid

→

Model

ongesuperviseerd (Isolation Forest, autoencoders) wegens schaarse labels en class imbalance

→

Anomaliescore

hoge vangst, lage precisie · veel vals-positieven zijn ingecalculeerd

→

Analist

human-in-the-loop · score is nooit zelfstandig grond voor een maatregel (AVG art. 22)

Onderzoek op Nederlandse zorgdeclaratiedata en de bredere AML-literatuur onderbouwen deze opzet; governance (validatie, versiebeheer, bias-bewaking op gedrag in plaats van persoonskenmerken) hoort bij het model, niet erachteraan.

Bronnen

AMLC — Witwassen! … en zorgfraude (regelfamilies) · AMLC — eenmanszaak (cash) · OM — loonkostenratio (2024) · FTM — zorghotels · Bakker e.a. — anomaliedetectie GGZ-declaraties (preprint 2025) · Jensen & Iosifidis — AML & ML (2023) · Tammenga — AI & three lines (MAB 2020) · AVG art. 22

Z4–Z6 in de praktijkcasuïstiek door de bank-bril relatie

Wat had de bank kunnen zien?

Zaak	Wat er gebeurde	Welke regel had geraakt
Dolia (pgb-thuiszorg)	170.830 gedeclareerde uren waar er maximaal 37.904 leverbaar waren (hooguit ~22%); benadelingsbedrag €5,4 mln (rechtbank)	Personeelslast/omzet · pgb-doorboeking
Zorghotels (FTM 2024)	€750.000 huur per jaar aan gelieerd vastgoed terwijl de zorg faalde	Vastgoed & onroerend goed
OM-zaak 2024 (€1,5 mln)	Witwassen met zorgfraude; zaak begon met ±20 verdacht verklaarde transacties	Personeelslast/omzet
FIU-casus (negen ton)	Branchevreemde marge, lage personeelskosten, luxe-uitgaven; bankwissel om uit zicht te blijven	Gelieerde uitstroom · Luxebestedingen · cash-ratio · en de melding van de twééde bank

De casuïstiek als bewijs van de route

De keten melding → FIU → opsporing → resultaat is geen theorie: drie banken meldden rond één netwerk, met veel contante opnames en zorggeld besteed aan luxe en branchevreemde goederen, en de Arbeidsinspectie hield aan (ruim €1 mln witgewassen, FIU-jaarverslag 2025); een bankmelding over een zorgbestuurder leidde tot een veroordeling voor het witwassen van negen ton, en toen de cliënt van bank wisselde om uit zicht te blijven, meldde ook de tweede bank; een melding over contante pgb-opnames eindigde in 2026 in de ontbinding van een malafide zorgstichting en een bestuursverbod. De les uit de bankwissel-casus: een vertrokken cliënt ontslaat niet van de meldplicht over wat is waargenomen. Dat zorgfraude onverminderd speelt, bevestigt het FIU-jaarverslag 2025: FIU-Nederland verklaarde dat jaar 63 zorgfraude-dossiers (samen circa 1.000 transacties) verdacht.

Terug de SIRA in

Elke casus die dit spoor doorloopt, is een datapunt voor het framework zelf: klopte de segmentatie (Z1), vingen de regels het patroon (Z4), was het restrisico-oordeel houdbaar (Z7)? Die terugkoppeling maakt de SIRA tot het levende document dat DNB verlangt. Leg ook de uitkomst zélf vast in de scenario-datatag: een afwijzing aan de poort of een beëindiging tijdens de relatie, met de scenario-reden erbij. Zo wordt optelbaar hoeveel klanten zijn geweigerd of beëindigd omdat ze buiten de risicobereidheid van dit scenario vielen, en dat aantal is op zichzelf stuurinformatie over of de controls werken. Nieuwe FIU-Alerts, nieuwe wetgeving (kabinetspakket, Wet integere bedrijfsvoering zorg- en jeugdhulpaanbieders (Wibz)) en eigen casuïstiek horen in de eerstvolgende SIRA-cyclus verwerkt te zijn.

Advies aan de poortwachter

Aggregeer over het netwerk voordat je weegt: de losse rekening kan kloppen terwijl het cluster niet klopt.
TRNKL is van mening dat de personeelslast/omzet-ratio het krachtigste enkelvoudige datapunt in dit scenario is: zorg is mensenwerk, en geen legitieme verklaring overbrugt blijvend het gat tussen gedeclareerde zorg en ontbrekende lonen.
Behandel de uitvraag als instrument: wie de huur, de fee of de contante opname niet kan verklaren, levert daarmee het volgende datapunt.
Gun de anomalielaag zijn vals-positieven: een model dat nooit ten onrechte alarmeert, vangt ook het nieuwe patroon niet.
Weeg beëindiging en voortzetting expliciet tegen elkaar af voordat je besluit; beide raken zowel het eigen risico als het zicht op de keten.
Documenteer beëindiging én voortzetting even zorgvuldig; beide moeten bij de toezichthouder en in kort geding standhouden.
Meld ook wat de vertrokken cliënt achterliet; de tweede bank maakte in de casuïstiek het verschil.

Handvatten: de uitvraag uniform en gecodeerd

Coderen vervangt het tekstuele dossier niet; dat blijft de bron en is juist de bedoeling. De codes leggen achter de schermen de risicoweging van die informatie vast, zodat een systeem ermee kan werken en die weging met de klant mee blijft reizen.

De handmatige opvolging is pas waardevol als de uitkomst ook de scenario-datatag bijwerkt. Dat lukt alleen als de uitvraag uniform en gecodeerd wordt vastgelegd in plaats van als losse vrije tekst:

Werk per scenario met een vaste uitvraagset, gekoppeld aan de indicatoren van dat scenario: dezelfde bevinding leidt zo tot dezelfde uitvraag, ongeacht welke analist hem doet.
Leg de uitkomst gecodeerd vast: per indicator getoetst → verklaring plausibel, deels of weerlegd → effect op het restrisico. Uit die codes werkt de tag zich vrijwel vanzelf bij; niemand hoeft vrije tekst te herinterpreteren.
Weeg ook de mate van uitvraag: ga je bij de ene klant bij een alert of review aanzienlijk dieper dan bij de andere, dan raakt dat het restrisico van die klant; leg die weging in de tag vast zodat ze onderbouwd en herhaalbaar is.
Houd naast de codes altijd een toelichtingsveld en een “anders / niet-passend”-optie: een gesloten schema mist anders de nuance van het dossier.
Codering voedt het oordeel, maar vervangt het niet. De menselijke weging blijft. En de uitvraag is risicogestuurd, geen vaste vragenlijst die je aan de klant overhandigt (geheimhouding, art. 23 Wwft).

Bronnen

OM/RTL — Dolia · Rb. Midden-Nederland 28 nov. 2019 (ECLI:NL:RBMNE:2019:5647) · FTM — zorghotels (2024) · OM — €1,5 mln (2024) · FIU — bankwissel-casus · FIU — drie banken, één netwerk · FIU — ontbinding zorgstichting (2026) · DNB — Good Practices SIRA (levend document) · FIU — Jaarverslag 2025 (63 dossiers verdacht; bankvoorbeeld 2025)

De bank als poortwachter in de zorgketen

Hoe past zorgfraude in de SIRA en de poortwachtersrol van de bank?

Veelgestelde vragen