Achtergrond
Wanneer mag een bank de bankrelatie opzeggen wegens Wwft-risico?
Banken zijn wettelijk poortwachter: de Wwft verplicht hen tot cliëntenonderzoek (artikel 3), tot verscherpt onderzoek bij verhoogd risico (artikel 8) en tot beëindiging van de relatie als dat onderzoek bij een bestaande klant niet kan worden voltooid (artikel 5 lid 3). De klant is op zijn beurt via de Algemene Bankvoorwaarden verplicht mee te werken en informatie te geven over zijn activiteiten en de herkomst van zijn middelen. Tegenover die opzegplicht staat de civielrechtelijke toets: het gebruik van de opzeggingsbevoegdheid van artikel 35 ABV mag naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid niet onaanvaardbaar zijn (artikel 6:248 lid 2 BW), en op banken kan wegens hun maatschappelijke positie zelfs de plicht rusten een betaalrekening aan te bieden (Hoge Raad, ING/Yin Yang, 2021). Deze flowchart volgt beide fasen: het cliëntenonderzoek van eerste signaal tot opzegbeslissing, en de toets van de civiele rechter met de factoren die in 70 geverifieerde uitspraken uit 2020-2026 de uitkomst bepaalden, tot en met de registraties en de vangnetten daarna.
De rode draad in de rechtspraak is stabiel: de bank wint vrijwel altijd wanneer de klant het onderzoek frustreert, en de klant wint vrijwel altijd bij categoriale uitsluiting van een branche, een opzegging op louter verdenking of een onzorgvuldig proces aan bankzijde. De scherpste open rechtsvraag, of bij een wettelijke opzegplicht nog een belangenafweging volgt, is door de feitenrechters verschillend beantwoord en wacht op de Hoge Raad. Ondertussen schuift het hele veld dezelfde kant op: toezichthouders (DNB, EBA) en de Europese antiwitwasverordening die per 10 juli 2027 gaat gelden, eisen een individueel, gedocumenteerd onderzoek in plaats van categoriale de-risking, en met de Wet chartaal betalingsverkeer krijgt ook de onderneming een wettelijk recht op een basisbetaalrekening. Alle stappen zijn herleidbaar tot openbare bronnen, met wetgeving en geverifieerde rechtspraak als kern.
Veelgestelde vragen
Mag een bank de bankrelatie zomaar opzeggen?
Nee. Artikel 35 van de Algemene Bankvoorwaarden geeft de bank een opzeggingsbevoegdheid, maar het gebruik daarvan wordt begrensd door de zorgplicht van artikel 2 ABV en door artikel 6:248 lid 2 BW: de opzegging mag naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid niet onaanvaardbaar zijn. Daarbij weegt zwaar dat het zonder betaalrekening vrijwel onmogelijk is om deel te nemen aan het maatschappelijk verkeer. De rechter toetst de opzegging naar het moment waarop zij werd gedaan (ex tunc).
Wat is de opzegplicht van artikel 5 lid 3 Wwft?
Kan een bank bij een bestaande klant het cliëntenonderzoek van artikel 3 Wwft niet voltooien, bijvoorbeeld omdat de klant vragen niet of tegenstrijdig beantwoordt of de herkomst van middelen onduidelijk blijft, dan verplicht artikel 5 lid 3 Wwft de bank de relatie te beëindigen. Concrete bewijzen van criminaliteit zijn daarvoor niet vereist. De rechter toetst wel of de bank het onderzoek zorgvuldig en individueel heeft uitgevoerd voordat zij die conclusie trok.
Moet de bank bij een Wwft-opzegging nog een belangenafweging maken?
Dat is de scherpste open rechtsvraag in dit leerstuk. Hof Arnhem-Leeuwarden oordeelde in juni 2025 dat ook bij een opzegplicht op grond van artikel 5 lid 3 Wwft toetsing aan artikel 6:248 lid 2 BW en een belangenafweging mogelijk blijft, al legt de wettelijke plicht groot gewicht in de schaal. Rechtbanken Midden-Nederland en Rotterdam oordelen scherper: is het zorgvuldige, individuele onderzoek terecht niet afgerond, dan is er in beginsel geen ruimte meer voor een belangenafweging. De Hoge Raad heeft dit nog niet beslecht.
Mag een bank een hele branche weigeren of uitsluiten?
Nee. Categoriale uitsluiting van een branche zonder individuele risicobeoordeling en belangenafweging is volgens vaste rechtspraak in strijd met de bijzondere zorgplicht van banken, en volgens de Europese Bankautoriteit een teken van ineffectief risicobeheer. Dat is beslist voor onder meer coffeeshops, trustkantoren, cryptodienstverleners, smartshops en de gokbranche. Een verhoogd brancherisico rechtvaardigt wel een intensiever individueel onderzoek, maar geen weigering op de branche alleen.
Wat moet ik doen als de bank vragen stelt in een cliëntenonderzoek?
Meewerken, tijdig, volledig en consistent. De klant is op grond van de artikelen 2 en 3 van de Algemene Bankvoorwaarden verplicht de bank de informatie te geven die zij voor het cliëntenonderzoek nodig heeft, inclusief de herkomst van middelen. In de rechtspraak wint de bank vrijwel altijd wanneer de klant het onderzoek frustreert: te laat, onvolledig of tegenstrijdig antwoorden, geen administratie of kasboek kunnen tonen, of liegen. Omgekeerd wint de klant vaak wanneer hij aantoonbaar volledig meewerkte en de bank toch opzegde, of wanneer de bank haar zorgen nooit als vraag heeft voorgelegd.
Wat gebeurt er na een opzegging: registratie en basisbetaalrekening?
Na een opzegging registreert de bank de klant vaak intern (het Interne Verwijzingsregister (IVR) of vergelijkbare lijsten zoals CAAML) en soms extern (Extern Verwijzingsregister). Zo'n registratie maakt elders bankieren vrijwel onmogelijk; de rechter toetst de registratie en de duur ervan apart op proportionaliteit. Als vangnet kan een consument bij elke bank die betaalrekeningen aan consumenten aanbiedt een wettelijke basisbetaalrekening afdwingen (art. 4:71f Wft), met het Convenant Basisbankrekening als laatste vangnet. Voor ondernemingen, verenigingen en stichtingen is in 2026 een wettelijk recht op een zakelijke basisbetaalrekening aangenomen via de Wet chartaal betalingsverkeer.
Wat verandert er met de Europese antiwitwasverordening (AMLR) in 2027?
Vanaf 10 juli 2027 vervangt de rechtstreeks werkende Europese antiwitwasverordening (Verordening (EU) 2024/1624) de kern van de Nederlandse Wwft-systematiek. Artikel 21 AMLR regelt dan wanneer een instelling die het cliëntenonderzoek niet kan voltooien moet afzien van de relatie of haar moet beëindigen, met een uitdrukkelijke documentatieplicht die ook voor weigeringen en beëindigingen geldt. Samen met de richtsnoeren van de EBA en straks de AMLA dwingt het EU-recht tot een individuele, gedocumenteerde afweging in plaats van categoriale de-risking.