Welke termen en cijferconventies we op het thema Zorg gebruiken, en waarom. Geldig vanaf 17-06-2026.
Doel: vastleggen welke termen we wel, niet en met voorbehoud gebruiken op het thema Zorg, en waarom. Het zorgdomein zit vol woorden die tegelijk een vaktechnische en een politieke lading hebben (zorginfarct, indicatiecircus, passende zorg). Zonder afspraken vooraf glijden formuleringen op een gegeven moment richting de kleur van het bronmateriaal dat die dag op tafel ligt. Deze afspraken zijn een hulpmiddel om dat te voorkomen, geen sluitend systeem.
Reikwijdte: alle dashboard-teksten op het thema (themapagina, doelpagina's, methode, kaart-bijschriften, social-tekst). Niet voor: letterlijke citaten uit het akkoord, programma's, Kamerstukken of adviezen, die blijven verbatim.
Geldig vanaf: 17-06-2026. Bij wijziging: notitie hier, peildatum aanpassen.
Drie principes, in volgorde:
De bovenliggende TRNKL-norm blijft gelden: waarneming en gevolgtrekking gescheiden, niet-oordelend, herleidbaar tot openbare bronnen, geen em-dashes in lopende tekst, verkiezingsprogramma's met apostrof, geen overclaim.
De Nederlandse zorg is verdeeld over vier wettelijke domeinen met elk een eigen financier, eigen toegang en eigen eigen-betalingsregime. Door elkaar gebruiken is een feitelijke fout, geen stijlkwestie.
| Domein | Wet | Wie betaalt / voert uit | Eigen betaling |
|---|---|---|---|
| Geneeskundige zorg (curatief) | Zorgverzekeringswet (Zvw) | zorgverzekeraars | eigen risico |
| Langdurige zorg | Wet langdurige zorg (Wlz) | zorgkantoren | eigen bijdrage (CAK) |
| Maatschappelijke ondersteuning | Wmo 2015 | gemeenten | eigen bijdrage (abonnementstarief) |
| Jeugd | Jeugdwet | gemeenten | geen (in beginsel) |
Publieke gezondheid (preventie, GGD's) valt onder de Wet publieke gezondheid (Wpg) en ligt grotendeels bij gemeenten en het RIVM. De GGZ wordt deels uit de Zvw (curatief), deels uit de Wlz (langdurig) en deels uit de Jeugdwet (jeugd-GGZ) bekostigd, afhankelijk van de cliënt. Bij elk doel: benoem het domein en de financier, want "de zorg" als ongedifferentieerd geheel verbergt waar de bevoegdheid ligt.
Per geladen term: hoe wij het gebruiken, met de reden.
Zorginfarct. Politieke framing uit de hoofdstuk-inleiding ("Zonder ingrijpen stevent de zorg af op een zorginfarct"). Niet overnemen in eigen tekst. In eigen beschrijving: "het oplopen van wachttijden, personeelstekorten en kosten". In citaten van het akkoord of politici letterlijk laten staan, met attributie.
Passende zorg. Beleidsterm met een herkomst: het Integraal Zorgakkoord (IZA, 2022) en het kader van het Zorginstituut, en als zodanig dragend begrip in dit hoofdstuk. Bruikbaar als term, maar bij eerste vermelding kort duiden ("passende zorg: zorg met bewezen meerwaarde voor de patiënt, op de juiste plek") en de bron noemen. Het is geen neutraal synoniem voor "goede zorg"; het bevat een sturingsidee (alleen bewezen effectieve zorg vergoeden).
Bewezen effectieve zorg / bewezen meerwaarde. Akkoord- en Zorginstituut-term, gekoppeld aan het basispakket en de "stand van wetenschap en praktijk". Bruikbaar; bij eerste gebruik koppelen aan wie dat vaststelt (Zorginstituut).
Indicatiecircus. Politieke framing uit het akkoord ("we stoppen het doorgeslagen indicatiecircus"). Niet als eigen term. In eigen tekst: "het periodiek opnieuw moeten aantonen van een chronische ziekte of beperking". In citaten letterlijk, met attributie.
Eigen risico (Zvw) versus eigen bijdrage (Wlz/Wmo). Twee verschillende dingen. Het eigen risico hoort bij de Zorgverzekeringswet; de eigen bijdrage bij de Wlz (via het CAK) en de Wmo (abonnementstarief). Nooit door elkaar. Het akkoorddoel ZG-17 gaat specifiek over het eigen risico in de Zvw.
Niet-gecontracteerde zorg. Vakterm: zorg van een aanbieder zonder contract met de verzekeraar, vaak via een restitutiepolis vergoed. Bruikbaar; geen frame nodig. Onderscheiden van "ongecontracteerde aanbieder".
Intramuraal / extramuraal. Vaktermen voor zorg binnen respectievelijk buiten een instelling. Bruikbaar. "Scheiden van wonen en zorg" en "langer thuis" zijn de beleidsbewegingen; bij eerste vermelding kort toelichten.
Bemoeizorg. Vakterm uit de openbare geestelijke gezondheidszorg (OGGZ) voor ongevraagde, outreachende zorg aan mensen die zorg mijden. Bruikbaar als vakterm; bij eerste vermelding een zin context. Niet vervangen door een eigen omschrijving die de lading wijzigt.
Volumegroei / zorgakkoorden. "Zorgakkoorden" verwijst naar bestuurlijke akkoorden zoals het IZA (curatief), het WOZO (ouderenzorg), de Hervormingsagenda Jeugd en het GALA (preventie/gezond en actief leven). Bij eerste vermelding het bedoelde akkoord benoemen. "Volumegroei" is de groei van het zorgvolume die in die akkoorden wordt afgesproken; bruikbaar als term.
Private equity. Bruikbaar als term, zoals het akkoord zelf doet ("uitwassen van private equity"). De waardering ("uitwassen") is akkoordtaal; in eigen tekst feitelijk: "investeringsmaatschappijen met een aandeelhoudersbelang in zorgaanbieders".
Zorgfraude. Vakterm; bruikbaar. Onderscheiden van fouten en oneigenlijk gebruik. Het Informatieknooppunt Zorgfraude (IKZ) is het samenwerkingsverband; bij eerste vermelding voluit. Dit spoor sluit aan op het bredere TRNKL-zorgfraudewerk (poortwachter-zorgketen).
Mantelzorg / respijtzorg. Vaktermen; bruikbaar. Respijtzorg is de tijdelijke overname van mantelzorg; bij eerste vermelding kort toelichten.
Vrouwsensitieve en vrouwspecifieke zorg. Akkoord- en VWS-termen; bruikbaar zoals geschreven. Niet samentrekken tot "vrouwenzorg".
Zorgcijfers zijn brongevoelig. Verschillende instanties tellen verschillend, en "de zorgkosten" betekent iets anders bij CBS dan bij het ministerie.
Op een doelpagina kunnen cijfers naast elkaar staan uit CBS, NZa, Vektis of RIVM. Voor dezelfde grootheid kunnen die iets uit elkaar lopen. Dat is geen fout en we corrigeren het niet.
Wat we doen bij conflicterende cijfers. We kiezen er niet één, verbergen het verschil niet en voegen geen gemiddelde toe. Beide cijfers staan op de pagina, met bron en peildatum. De lezer kan het narekenen via de bronlink.
"De zorg" als ongedeeld geheel. Vier domeinen, vier wetten, verschillende financiers. Benoem welk domein.
Eigen risico en eigen bijdrage verwisselen. Zvw versus Wlz/Wmo. ZG-17 gaat over het eigen risico.
Politieke frames adopteren. "Zorginfarct" en "indicatiecircus" zijn akkoordtaal; in eigen tekst de feitelijke formulering, in citaten letterlijk.
Passende zorg als neutraal synoniem. Het is een sturingsbegrip met een herkomst (IZA, Zorginstituut), geen synoniem voor "goede zorg".
Kostenbegrippen door elkaar. Zorgrekeningen, BKZ en Zvw-uitgaven zijn verschillende grootheden.
Jeugdhulp versus jeugdzorg. "Jeugdhulp" (CBS) is breder dan jeugdzorg met verblijf of jeugdbescherming; specificeer.
Gemeente of rijk. Wmo, Jeugdwet en het sociaal domein liggen bij gemeenten; veel zorgdoelen zijn dus gedeelde bevoegdheid (bestuurslaag combinatie). Schrijf niet dat "het kabinet" iets regelt als de uitvoering bij gemeenten ligt.
Per doelpagina, vóór livegang, drie korte vragen:
Bij twijfel: zacht formuleren, geen overclaim, of als open vraag laten staan in plaats van als constatering.