Welke termen we wel, niet en met voorbehoud gebruiken op het thema Asiel & migratie, en waarom. Geldig vanaf 27-05-2026.
Doel: vastleggen welke termen we wel, niet en met voorbehoud gebruiken op het thema Asiel & migratie, en waarom. Op dit thema is bijna geen woord neutraal; zonder afspraken vooraf moet ik per doelpagina opnieuw kiezen, en dan glijden formuleringen op een gegeven moment richting de dominante politieke kleur van het bronmateriaal dat ik die dag in handen heb. Deze afspraken zijn een hulpmiddel om dat te voorkomen, geen sluitend systeem.
Reikwijdte: alle dashboard-teksten op het thema (themapagina, doelpagina's, methode, externe-toetsing-teksten, kaart-bijschriften, social-tekst). Niet voor: letterlijke citaten uit het akkoord, programma's, Kamerstukken, jurisprudentie of adviezen — die blijven verbatim.
Geldig vanaf: 27-05-2026. Bij wijziging: notitie hier, peildatum aanpassen.
Drie principes, in volgorde:
De bovenliggende TRNKL-norm blijft gelden: waarneming en gevolgtrekking gescheiden, niet-oordelend, herleidbaar tot openbare bronnen, geen em-dashes in social-tekst, niet-handelen met koppelteken, verkiezingsprogramma's met apostrof, geen overclaim.
Vier categorieën, vier verschillende juridische posities. Door elkaar gebruiken is een feitelijke fout, geen stijlkwestie.
| Term | Status | Wanneer gebruiken |
|---|---|---|
| asielzoeker | tijdens de IND-procedure | iemand die een aanvraag heeft ingediend en op een beslissing wacht |
| vluchteling | erkend onder artikel 1A Vluchtelingenverdrag (Genève, 1951) | de juridische categorie zelf, of iemand die internationaal als zodanig is erkend |
| statushouder | in Nederland een asielvergunning verkregen (regulier of subsidiair) | NL-context, na de vergunningverlening |
| ontheemde | onder de Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTPD 2001/55/EG) | Oekraïners en vergelijkbare groepen onder Europese collectieve bescherming |
| vreemdeling | Vw 2000-term: niet-Nederlander | overkoepelende juridische term, vooral als de status onbekend of irrelevant is |
| nareiziger | familielid in gezinshereniging na asielstatus | gezinsherenigingsprocedure (artikel 29 lid 2 Vw 2000) |
| arbeidsmigrant / kennismigrant | reguliere migratie met arbeid als titel | duidelijk economisch domein, niet asiel |
Niet gebruiken voor personen: "illegaal" (waardeoordeel), "gelukszoeker" (waardeoordeel), "vreemdelingenstroom" (depersonificerend), "kansarme asielzoeker" buiten directe IND-context.
Wel gebruiken voor de toestand van verblijf zonder titel: "onrechtmatig verblijvende vreemdeling" (Vw-term) of "vreemdeling zonder verblijfsrecht". De toestand mag een naam hebben, de persoon krijgt niet een toestand als label.
Per geladen term: hoe wij het gebruiken, met de reden.
Asielinstroom / instroom. Officiële IND-statistieknaam ("Asielinstroom maandbericht"). Wel als verwijzing naar die statistiek met bron. Niet als framing van het verschijnsel in onze eigen lopende tekst. Gebruik daar: "het aantal asielaanvragen", "aankomende asielzoekers", "het aantal personen dat in Nederland asiel aanvraagt". In citaten van politici of beleidsstukken: letterlijk laten staan, attributie vermeld.
Opvang. Juridische term (COA "voorziet in opvang"). Geen vervangend woord nodig. Onderscheid bewaren tussen reguliere opvang, noodopvang en crisisnoodopvang — dit zijn drie verschillende juridische regimes.
Uitzetting. Vw 2000 spreekt van "uitzetting" (hoofdstuk 6); dit is de juridische term voor gedwongen vertrek na een afwijzende beschikking. Wel gebruiken voor de gedwongen handeling. Voor de bredere categorie: "vertrek" (overkoepelend), "vrijwillige terugkeer" (specifiek de DT&V/IOM-route). Niet vermengen — wie de DT&V-route loopt is niet uitgezet.
Veilig land. Twee verschillende juridische begrippen die regelmatig door elkaar lopen. Altijd voluit:
In eigen tekst nooit "veilig land" zonder bepaling; in citaten letterlijk laten.
Irreguliere migratie. EU-/IOM-term voor migratie zonder geldige titel. Gebruik dit als overkoepelende fenomeenbeschrijving boven "illegale migratie". Voor het individu: "vreemdeling zonder verblijfsrecht" of "onrechtmatig verblijvende vreemdeling" (Vw-term).
Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvang. Niet "spreidingswet" gebruiken in eigen tekst — ook niet als verkorting na een eerste formele vermelding. De informele naam frame't één onderdeel (verdeling over gemeenten) alsof dat de hele wet is, en het is geen juridische term. In citaten van politici, partijen of media staat "spreidingswet" letterlijk; dan attributie vermelden. Bij eerste vermelding op een pagina kort toelichten: "de wet die gemeenten verplicht asielopvang mogelijk te maken (per 1 februari 2024 in werking)".
Asielnoodmaatregelen / asielcrisis. Politieke framing. Gebruik in eigen tekst de procedurele of cijfermatige formulering ("de wachttijden bij de IND", "de bezetting van de COA-opvang") en attribueer "crisis" of "noodmaatregelen" aan de bron die dat zo noemt.
Doormigratie / secundaire migratie. EU-jargon voor verplaatsing binnen de Unie na binnenkomst in een ander lidstaat (Dublin-context). Gebruik "secundaire migratie" als technische term; bij eerste vermelding korte uitleg.
Kansrijk / kansarm. IND-jargon voor de procedurele eerste inschatting. Gebruik alleen waar het direct nodig is en altijd met de bron en met uitleg ("in de IND-categorie 'kansrijke aanvragen', waar de honoreringskans hoog is"). Het is geen oordeel over de aanvrager.
Terugkeer. Overkoepelende term (vrijwillig & gedwongen). Concreet maken bij gebruik: "vrijwillige terugkeer", "gedwongen vertrek na uitzetting". "Terugkeerbeleid" is een gangbare beleidsterm en kan blijven.
Statushouder huisvesten / uitplaatsen. "Uitplaatsing" is COA-vakterm voor de overgang van AZC naar gemeentelijke huisvesting na statusverlening. Te gebruiken; in eerste vermelding kort toelichten.
Grip / grenzen aan migratie. Politieke framing — niet overnemen in eigen tekst. In citaten letterlijk.
Tweestatusstelsel. Beleidsterm voor het onderscheid tussen Verdragsvluchteling (A-status) en subsidiair beschermden (B-status). Sinds 2014 werkt Nederland met een enkelvoudige status; voorstellen tot herinvoering zijn een politiek dossier. Te gebruiken; bij eerste vermelding een zin context.
De nationale beleidsruimte op dit thema wordt structureel begrensd door supranationaal recht. Dat is geen mening, dat is een vaststelling die het materiaal in de juiste verhouding plaatst. Onze terminologie moet die laag herkenbaar houden. Het Migratie- en Asielpact is daarbinnen het zwaarstwegende kader voor de komende kabinetsperiode: aangenomen in 2024, in werking gefaseerd vanaf 2026, en raakt het grootste deel van de procedure-gerichte doelen in dit hoofdstuk.
Migratie- en Asielpact (Pact on Migration and Asylum). Officiële Nederlandse naam in Kamerstukken en EUR-Lex. Aangenomen door het Europees Parlement op 10 april 2024 en door de Raad op 14 mei 2024. Gepubliceerd in het Publicatieblad van de EU mei 2024. De vijf hoofdinstrumenten (verordeningnummers geverifieerd tegen EUR-Lex, peildatum 27-05-2026):
Naast de vijf maken de herziene Opvangrichtlijn (recast) en Kwalificatieverordening deel uit van het pakket. Bij elk doel waar het pact raakt: de specifieke verordening noemen, niet "het pact" als geheel — dat is de zwaarste valkuil op dit thema (zie sectie 7).
Dublin-verordening. Bij eerste vermelding voluit: Dublin III, Verordening (EU) nr. 604/2013. Daarna "Dublin" mag. De AMMR vervangt Dublin gefaseerd vanaf juni 2026; vermeld dit waar relevant.
Artikel 3 EVRM (non-refoulement). Voluit bij eerste vermelding. Het verbod is absoluut (geen uitzondering, geen afweging tegen ander belang) — dat is feitelijk, niet politiek; mag in eigen tekst staan, geattribueerd aan de tekst van het artikel en de standaardlijn van het EHRM.
Vluchtelingenverdrag van Genève (1951) & Protocol (1967). Voluit bij eerste vermelding op een pagina. Artikel 1A: de vluchtelingendefinitie. Artikel 33: non-refoulement (parallel aan, niet identiek met, artikel 3 EVRM).
EU-Grondrechtenhandvest, artikel 18 (recht op asiel) en artikel 19 (verbod uitzetting). Voluit waar het direct geldt.
Frontex. Voluit bij eerste vermelding: Europees Grens- en kustwachtagentschap (Frontex). Daarna "Frontex" mag.
UNHCR. Voluit bij eerste vermelding: Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen van de Verenigde Naties (UNHCR). Daarna "UNHCR" mag.
Asielcijfers zijn brongevoelig. Verschillende instanties tellen verschillend: een aanvraag is iets anders dan een persoon, een eerste asielaanvraag is iets anders dan een herhaalde, een aankomst in NL is iets anders dan een ingediende aanvraag.
Bij elk AM-doel toont het dashboard een blok "Voortgang en context". De cijfers daarin zijn geen redactionele keuze per cijfer, maar het resultaat van een vaste pijplijn die we hieronder beschrijven. Doel: dezelfde regels voor elk doel, geen kers-pluk, navolgbaar tot de oorspronkelijke CBS-, Eurostat-, COA- of IND-tabel.
Welke bronnen. Vier categorieën, in deze prioriteitsvolgorde wanneer ze samen voor één doel beschikbaar zijn:
Koppeling aan een AM-doel. Elke indicator heeft in onze database een veld relevante_doelen — een komma-gescheiden lijst van AM-codes waar de indicator inhoudelijk op slaat. Wij vullen die handmatig op basis van wat de bron meet en wat het doel afspreekt, niet op basis van wat een doel "interessant" maakt. Een cijfer over uitzettingen verschijnt dus op AM-24 ("overlastgevers in vreemdelingenbewaring en uitzetten") omdat het doel exact daarover gaat, niet omdat we daar veel verkeer verwachten.
Filteren bij de bron. Een CBS-tabel zoals "Asielverzoeken en nareizigers; nationaliteit, geslacht en leeftijd" bevat per maand één rij per combinatie van geslacht, leeftijdsklasse en nationaliteit — al snel duizenden rijen. Wij filteren bij het ophalen altijd op de CBS-totaalcodes (geslacht = totaal mannen + vrouwen, leeftijd = totaal, nationaliteit = totaal), zodat er per periode één schoon getal overblijft. Uitsplitsing naar nationaliteit of leeftijd doen we bewust niet op de standaard-doelpagina; wie naar de detail-uitsplitsing wil, vindt die rechtstreeks op CBS via de bron-link op de card.
Sub-cards per topic. Eén CBS-tabel kan meerdere meetwaarden bevatten — "Asielverzoeken en nareizigers" heeft bijvoorbeeld vier topics: eerste asielverzoeken, volgende asielverzoeken, totaal asielverzoeken, nareizigers. Elk van die topics wordt een aparte card. De titel en de korte uitleg-zin op de card zijn verbatim overgenomen uit CBS' eigen metadata (DataProperties → Title en Description, eerste zin). Wij hertypen die niet om te voorkomen dat onze formulering iets toevoegt of wegneemt.
Maximum per doel. Het cijferblok per doel toont maximaal acht cards. Komen er meer indicators in aanmerking, dan vallen de minst specifieke af volgens de prioriteit hierboven (Eurostat → IND → COA → CBS). Op AM-00 ("vier kernkoersen", referentiepunt) is de cap minder relevant omdat dit doel als overzichtspagina dient en bewust breder mag zijn.
Periode-aanduiding. CBS, Eurostat, COA en IND hanteren elk eigen periode-formaten ("2025JJ00", "2026MM04", "2024-K2"). Het dashboard zet die om naar leesbare vorm: een jaar als "2025", een maand als "apr 2026", een kwartaal als "2026 Q2". De ruwe code blijft in de database staan voor herleidbaarheid.
Wat we niet doen. We koppelen geen interpretatie aan een cijfer op de card. Geen "een lichte daling", geen "boven de doelwaarde". Een trend zien blijft aan de lezer. Waar onafhankelijke instanties (Adviesraad Migratie, Algemene Rekenkamer, Inspectie J&V, WODC) een oordeel of risico-constatering hebben gepubliceerd dat het doel raakt, staat dat in een apart blok "Externe toetsing" op dezelfde pagina — met de instantie als bron en geciteerde tekst.
Wat niet via CBS kan. Een aantal doelen leunt op statistiek die CBS niet (open) publiceert: vreemdelingenbewaring (DJI), grensaanhouding (KMar), politie-inzet bij aanmeldcentra (Politie), opvangbezetting (COA-website), IND-doorlooptijd in detail (IND-maandbericht). Voor die doelen leunen we op de andere bron-scripts of, waar geen kwantitatieve bron bestaat, op de externe-toetsing-laag.
Op een AM-doelpagina staan vaak cijfers naast elkaar uit Eurostat, CBS Statline, IND of COA. Voor dezelfde grootheid — bijvoorbeeld "asielaanvragen in 2025" of "eerste-aanleg-beslissingen in 2026 Q1" — kunnen die getallen iets uit elkaar lopen. Dat is geen fout en we corrigeren het niet. Hieronder de zes verklaringen die in vrijwel elk geval een rol spelen.
Wat we doen bij conflicterende cijfers. Eurostat-NL en CBS kunnen voor dezelfde maand verschillende getallen geven. We kiezen er niet één, we verbergen het verschil niet, en we voegen geen redactioneel rekenkundig gemiddelde toe. Beide cijfers staan op de doelpagina, met bronvermelding en periode. Het verschil valt nagenoeg altijd binnen de bandbreedte die de zes verklaringen hierboven beschrijven, en de lezer kan dat zelf nagaan via de bron-link op elke card. Verbergen of weglaten zou een redactionele keuze zijn die in het beleidsdomein van de lezer ligt, niet in het onze.
Verwarring asielzoeker / vluchteling / statushouder. Een statushouder is geen asielzoeker meer. Een asielzoeker is geen vluchteling tot de IND-procedure dat heeft vastgesteld. Een Oekraïense ontheemde is geen asielzoeker (andere rechtsbasis: RTPD, niet de Asielprocedureverordening).
"Veilig land" zonder bepaling. Twee verschillende juridische begrippen. Altijd "van herkomst" of "derde land" toevoegen.
"Spreidingswet" in eigen tekst. Niet gebruiken. Alleen Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvang. In citaten van politici, partijen of media letterlijk; in onze parafrase nooit.
Pact-instrumenten over één kam. "Het Migratiepact verplicht...": welke verordening? De APR, AMMR, screening, Eurodac en crisis-verordening hebben elk een eigen reikwijdte. Generieke pact-uitspraken zijn bijna altijd ongelukkig.
Dublin als werkwoord. "Gedublineerd worden" hoort in jargon, niet in eigen tekst. Schrijf: "overdracht naar de verantwoordelijke lidstaat onder Dublin III".
"Gesloten grens". Geen juridisch begrip in de NL/EU-context; Schengen kent wel tijdelijke herinvoering van grenscontroles (Schengengrenscode artikel 25 e.v.). Gebruik die formulering.
Cijfer zonder definitie. Het verschil tussen "eerste asielaanvragen", "totaal asielaanvragen", "asielinstroom" (IND-noemer, breder dan eerste), "personen in COA-opvang" en "verleende asielvergunningen" loopt al snel op tot tientallen procenten. Definitie meeleveren is geen pedanterie; zonder definitie is het cijfer niet vergelijkbaar.
Per doelpagina, vóór livegang, drie korte vragen:
Bij twijfel: zacht formuleren, geen overclaim, of als open vraag laten staan in plaats van als constatering.