ZG-02 · Preventie & welzijn Nieuw

Ongezonde keuzes onaantrekkelijker maken; deel van de opbrengst inzetten om gezondheid te verbeteren

“Om te komen tot de gezondste generatie investeren we in preventie en welzijn. We zorgen dat preventie weer gaat lonen. We focussen op de gezondheid van kinderen en op het stimuleren van bewegen in het dagelijks leven en sport voor mensen met en zonder beperking. We maken ongezonde keuzes onaantrekkelijker en een deel van de opbrengst van deze maatregelen zetten we in om de gezondheid juist te verbeteren. Kinderen in het primair en voortgezet onderwijs krijgen gratis schoolfruit. We scherpen de wet die kindermarketing reguleert aan. We zorgen dat gezonde keuzes via een wijkgerichte aanpak ook kwetsbare groepen bereiken. We bouwen aan zorgzame wijken en buurten door te investeren in de sociale cohesie. We investeren in renovatie en verduurzaming van sportaccommodaties, bijvoorbeeld door het budget voor de BOSA te verhogen en zorgen voor meer buitenspeelplekken. We investeren in het Actieprogramma Kansrijke Start voor gezinnen in een kwetsbare situatie, zodat gezinnen die het moeilijk hebben betere zorg en ondersteuning krijgen. Tevens gaan we door met initiatieven rondom de rookvrije generatie en wordt de minimale leeftijd voor de aanschaf van nicotine houdende producten 21 jaar. Daarnaast wordt het in voorraad houden van illegale vapes strafbaar en wordt er meer ingezet op handhaving.”

Wat de coalitiepartijen in hun programma's schreven

Programma-posities en hun lot in het akkoord

D66
behouden
Gezonde, duurzame keuzes makkelijker maken in supermarkten, scholen en kantines
VVD
behouden
Bindende afspraken met producenten en supermarkten over gezonder maken van voeding
CDA
afgezwakt
Brede suikerbelasting, accijns op tabak/e-sigaret en afdracht door tabaksindustrie
CDA wilde een brede suikerbelasting; het akkoord neemt de richting over (ongezonde keuzes onaantrekkelijker maken) maar niet dit concrete instrument
Wat de Kamer ermee deed

Kamerzaken die ZG-02 raken

DatumSoortOnderwerpIndienerD66VVDCDAUitkomst
02-07-2026MotieMotie van het lid Stoffer over de doelmatigheid en doeltreffendheid van de verschillende suikerbelastingvarianten inzichtelijk maken C. Stoffer (SGP)VVVAangenomen
25-06-2026MotieMotie van het lid Van Meetelen over afzien van preventiebeleid dat de vrije keuzes van Nederlanders probeert te beperken R.F. van Meetelen (PVV)TTTVerworpen
23-06-2026MotieGewijzigde motie van het lid Kostić over het aantrekkelijk maken van de gezonde voedselkeuze als doel opnemen in het wetsvoorstel op de voedselomgeving (t.v.v. 32793-892)I. Kostić (PvdD)Aangehouden
18-06-2026MotieMotie van het lid Van Meetelen over geen maatregelen die sturen op een door de overheid gewenste levensstijl R.F. van Meetelen (PVV)TTTVerworpen
18-06-2026MotieMotie van de leden Kostić en Lohman over het aantrekkelijk maken van de gezonde voedselkeuze als doel opnemen in het wetsvoorstel op de voedselomgeving I. Kostić (PvdD)Ingediend — geen stemming
Overige Kamerstukken — inbreng zonder stemming

Position papers, brieven, schriftelijke vragen en verzoeken die dit doel raken maar waarover de Kamer niet heeft gestemd.

DatumSoortOnderwerpIndiener
22-06-2026Brief regeringAppreciatie van de motie van de leden Kostić en Lohman over het aantrekkelijk maken van de gezonde voedselkeuze als doel opnemen in het wetsvoorstel op de voedselomgeving (Kamerstuk 32793-892)S.T.M. Hermans
Voortgang en context

Wat de cijfers zeggen

Externe data uit CBS Statline die dit doel raakt.

Chronische aandoeningen — Beroerte, 12 jaar of ouder
Het gaat om samenhang, niet om oorzaak-gevolg: leefstijl (voeding, bewegen, roken, gewicht) is een belangrijke beinvloedbare risicofactor, maar niet de enige (ook leeftijd en erfelijkheid). Bron: CBS-Gezondheidsenquete/Leefstijlmonitor. Diabetes type 2 is de huidige prevalentie; hartinfarct en beroerte zijn 'ooit gehad'. Diabetes type 1 (auto-immuun, niet leefstijlgerelateerd) is bewust niet meegeteld.
3,4%
Periode: 2025
20243,2
20233,0
20223,4
Chronische aandoeningen — Diabetes (Suikerziekte) type 2
Het gaat om samenhang, niet om oorzaak-gevolg: leefstijl (voeding, bewegen, roken, gewicht) is een belangrijke beinvloedbare risicofactor, maar niet de enige (ook leeftijd en erfelijkheid). Bron: CBS-Gezondheidsenquete/Leefstijlmonitor. Diabetes type 2 is de huidige prevalentie; hartinfarct en beroerte zijn 'ooit gehad'. Diabetes type 1 (auto-immuun, niet leefstijlgerelateerd) is bewust niet meegeteld.
4,3%
Periode: 2025
20244,1
20234,2
20223,8
Chronische aandoeningen — Hartinfarct, 12 jaar of ouder
Het gaat om samenhang, niet om oorzaak-gevolg: leefstijl (voeding, bewegen, roken, gewicht) is een belangrijke beinvloedbare risicofactor, maar niet de enige (ook leeftijd en erfelijkheid). Bron: CBS-Gezondheidsenquete/Leefstijlmonitor. Diabetes type 2 is de huidige prevalentie; hartinfarct en beroerte zijn 'ooit gehad'. Diabetes type 1 (auto-immuun, niet leefstijlgerelateerd) is bewust niet meegeteld.
3,0%
Periode: 2025
20243,1
20232,8
20222,7
Lichaamsgewicht — Ernstig overgewicht
Percentage personen met een BMI van 30,0 kg/m2 en hoger.
13,8%
Periode: 2025
202413,8
202313,6
202213,3
Lichaamsgewicht — Matig overgewicht
Percentage personen met een BMI vanaf 25,0 kg/m2 tot 30,0 kg/m2.
31,0%
Periode: 2025
202431,0
202330,6
202231,2
Lichaamsgewicht — Overgewicht
Percentage personen met een BMI van 25,0 kg/m2 en hoger.
44,8%
Periode: 2025
202444,8
202344,2
202244,5
Externe toetsing

Wat onafhankelijke instanties constateren

Bevindingen uit rapporten van onafhankelijke instanties die dit doel raken. Het dashboard geeft ze onverkort weer — het oordeel is van de instantie zelf, niet van TRNKL. Waar de bewindspersoon weersproken of toegezegd heeft, staat dat erbij.

ConstateringCentraal Bureau voor de Statistiek (CBS)
Sterke samenhang overgewicht en ziekte: vijf keer vaker diabetes type 2 bij obesitas
Uit de CBS-Gezondheidsenquete (2024) blijkt een sterke samenhang tussen overgewicht en leefstijlgerelateerde ziekten. Van de mensen met obesitas heeft 10% diabetes type 2, tegen 2% van de mensen zonder overgewicht: vijf keer zo vaak. In totaal had 4,1% van de bevolking diabetes type 2 en 1,1% type 1. Diabetici boven de 50 hebben bovendien vaker hart- en vaatziekten: 14%, tegen 6% van hun leeftijdsgenoten zonder diabetes. Het CBS benadrukt dat dit verbanden zijn en geen oorzaak-gevolg: de enquete laat geen causale uitspraken toe, en de verbanden kunnen in twee richtingen werken.
ConstateringRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Ongezonde voeding 2,8% en overgewicht 2,3% van de ziektelast (VTV-2024)
In de meest recente RIVM-berekening (VTV-2024, ziektelast 2022) is ongezonde voeding verantwoordelijk voor 2,8% van de totale ziektelast en overgewicht voor 2,3%. Samen met roken (7,6%), alcoholgebruik (3,0%) en te weinig bewegen (1,8%) maakt ongezond gedrag 14,0% van de ziektelast uit. Het RIVM tekent aan dat het de toewijzing aan ongezonde voeding fors naar beneden heeft bijgesteld ten opzichte van eerdere jaren, door een nieuwe methode op basis van de Nederlandse Voedselconsumptiepeiling; de percentages zijn daardoor niet zonder meer met eerdere edities te vergelijken. Het betreft een berekende toewijzing (via Population Attributable Fractions), geen rechtstreeks gemeten getal.
ConclusieRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Doelen Nationaal Preventieakkoord voor 2040 worden niet gehaald
Het RIVM berekende dat de ambities van het Nationaal Preventieakkoord (2018) voor 2040 met de huidige afspraken bij alle drie de thema's niet worden gehaald. Bij overgewicht is de ambitie maximaal 38% van de volwassenen, maar met de afspraken komt het uit op ruim 55% (zonder afspraken 58%). Bij roken blijft naar verwachting circa 10% van de volwassenen roken, tegen een ambitie van maximaal 5%. Voor problematisch alcoholgebruik komt het uit op circa 8%, tegen een ambitie van 5%. Het RIVM concludeert dat extra en stevigere maatregelen nodig zijn, zoals gezond voedsel goedkoper maken, verkooppunten van ongezond voedsel beperken en reclame voor ongezond voedsel verder beperken. Het betreft een modelberekening (raming) met een realistische en een positievere inschatting; ook in de positievere inschatting worden de ambities niet gehaald.