ZG-01 · Preventie & welzijn

Investeren in preventie en welzijn; preventie weer laten lonen; focus op kindergezondheid en bewegen/sport (met en zonder beperking)

“Om te komen tot de gezondste generatie investeren we in preventie en welzijn. We zorgen dat preventie weer gaat lonen. We focussen op de gezondheid van kinderen en op het stimuleren van bewegen in het dagelijks leven en sport voor mensen met en zonder beperking. We maken ongezonde keuzes onaantrekkelijker en een deel van de opbrengst van deze maatregelen zetten we in om de gezondheid juist te verbeteren. Kinderen in het primair en voortgezet onderwijs krijgen gratis schoolfruit. We scherpen de wet die kindermarketing reguleert aan. We zorgen dat gezonde keuzes via een wijkgerichte aanpak ook kwetsbare groepen bereiken. We bouwen aan zorgzame wijken en buurten door te investeren in de sociale cohesie. We investeren in renovatie en verduurzaming van sportaccommodaties, bijvoorbeeld door het budget voor de BOSA te verhogen en zorgen voor meer buitenspeelplekken. We investeren in het Actieprogramma Kansrijke Start voor gezinnen in een kwetsbare situatie, zodat gezinnen die het moeilijk hebben betere zorg en ondersteuning krijgen. Tevens gaan we door met initiatieven rondom de rookvrije generatie en wordt de minimale leeftijd voor de aanschaf van nicotine houdende producten 21 jaar. Daarnaast wordt het in voorraad houden van illegale vapes strafbaar en wordt er meer ingezet op handhaving.”

Wat de coalitiepartijen in hun programma's schreven

Programma-posities en hun lot in het akkoord

D66
behouden
Inzet op de gezondste generatie ooit; flink investeren in preventie en welzijn
VVD
behouden
Voorkomen van ziekten via positieve gezondheid; gezamenlijke verantwoordelijkheid samenleving
CDA
behouden
Beweging van zorg naar gezondheid; gezonde keuzes makkelijk maken, 1000 dagen-aanpak
Wat de Kamer ermee deed

Kamerzaken die ZG-01 raken

DatumSoortOnderwerpIndienerD66VVDCDAUitkomst
25-06-2026MotieMotie van het lid Van Meetelen over afzien van preventiebeleid dat de vrije keuzes van Nederlanders probeert te beperken R.F. van Meetelen (PVV)TTTVerworpen
25-06-2026MotieMotie van het lid Vliegenthart over inzicht in de gezondheidsimpact van preventiemaatregelen rondom het terugdringen van roken, alcoholgebruik en overgewicht L. Vliegenthart (PRO)VVVAangenomen
05-03-2026MotieMotie van het lid Van Meetelen over leefstijlpreventie strikt beperken tot voorlichting en informatievoorzieningR.F. van Meetelen (PVV)TTTVerworpen
Overige Kamerstukken — inbreng zonder stemming

Position papers, brieven, schriftelijke vragen en verzoeken die dit doel raken maar waarover de Kamer niet heeft gestemd.

DatumSoortOnderwerpIndiener
02-07-2026InitiatiefnotaInitiatiefnota van het lid Claassen over slimmer testen en eerder ingrijpen: de invoering van kosteneffectieve preventieve biomarkerdiagnostiek voor volwassen verzekerdenR.A.B. Claassen (Groep Markuszower)
30-06-2026Brief regeringVaccinatiegraadrapport verslagjaar 2026 en voortgang aanpak ‘Vol vertrouwen in vaccinaties’S.T.M. Hermans
30-06-2026Verzoek bij commissie-regeling van werkzaamhedenVerzoek tot het houden van een schriftelijk overleg over de op 30 juni jl ontvangen brief van de regering “Vaccinatiegraadrapport verslagjaar 2026 en voortgang aanpak ‘Vol vertrouwen in vaccinaties’M. Vervuurt (D66)
Voortgang en context

Wat de cijfers zeggen

Externe data uit CBS Statline die dit doel raakt.

Chronische aandoeningen — Beroerte, 12 jaar of ouder
Het gaat om samenhang, niet om oorzaak-gevolg: leefstijl (voeding, bewegen, roken, gewicht) is een belangrijke beinvloedbare risicofactor, maar niet de enige (ook leeftijd en erfelijkheid). Bron: CBS-Gezondheidsenquete/Leefstijlmonitor. Diabetes type 2 is de huidige prevalentie; hartinfarct en beroerte zijn 'ooit gehad'. Diabetes type 1 (auto-immuun, niet leefstijlgerelateerd) is bewust niet meegeteld.
3,4%
Periode: 2025
20243,2
20233,0
20223,4
Chronische aandoeningen — Diabetes (Suikerziekte) type 2
Het gaat om samenhang, niet om oorzaak-gevolg: leefstijl (voeding, bewegen, roken, gewicht) is een belangrijke beinvloedbare risicofactor, maar niet de enige (ook leeftijd en erfelijkheid). Bron: CBS-Gezondheidsenquete/Leefstijlmonitor. Diabetes type 2 is de huidige prevalentie; hartinfarct en beroerte zijn 'ooit gehad'. Diabetes type 1 (auto-immuun, niet leefstijlgerelateerd) is bewust niet meegeteld.
4,3%
Periode: 2025
20244,1
20234,2
20223,8
Chronische aandoeningen — Hartinfarct, 12 jaar of ouder
Het gaat om samenhang, niet om oorzaak-gevolg: leefstijl (voeding, bewegen, roken, gewicht) is een belangrijke beinvloedbare risicofactor, maar niet de enige (ook leeftijd en erfelijkheid). Bron: CBS-Gezondheidsenquete/Leefstijlmonitor. Diabetes type 2 is de huidige prevalentie; hartinfarct en beroerte zijn 'ooit gehad'. Diabetes type 1 (auto-immuun, niet leefstijlgerelateerd) is bewust niet meegeteld.
3,0%
Periode: 2025
20243,1
20232,8
20222,7
Leefstijl: roken en overgewicht — Dagelijkse rokers onder bevolking
Percentage van de bevolking van 12 jaar of ouder met antwoordcategorie ja op de vraag: Rookt u elke dag?.
11,5%
Periode: 2025
202411,6
202312,6
202212,3
Leefstijl: roken en overgewicht — Dagelijkse rokers onder rokers
Percentage van de rokers van 12 jaar of ouder met antwoordcategorie ja op de vraag: Rookt u elke dag?.
67,3%
Periode: 2025
202466,9
202370,0
202268,6
Leefstijl: roken en overgewicht — Ex-rokers
Percentage personen van 12 jaar of ouder in de bevolking met antwoordcategorie nee op de vraag: Rookt u wel eens? en antwoordcategorie ja op de vraag: Heeft u vroeger wel gerookt?.
29,7%
Periode: 2025
202431,0
202330,3
202230,3
Leefstijl: roken en overgewicht — Nooit-rokers
Percentage personen van 12 jaar of ouder in de bevolking met antwoordcategorie nee op de vraag: Rookt u wel eens? en antwoordcategorie nee op de vraag: Heeft u vroeger wel gerookt?.
53,3%
Periode: 2025
202451,6
202351,6
202251,7
Leefstijl: roken en overgewicht — Rokers
Percentage personen van 12 jaar of ouder in de bevolking met antwoordcategorie ja op de vraag: Rookt u wel eens? Van 2014 tot en met 2017 was de inleidende tekst voor deze vraag: Nu volgen enkele vragen over roken.
17,0%
Periode: 2025
202417,4
202318,1
202217,9
Leefstijl: roken en overgewicht — Sigarettenrokers
Percentage personen van 12 jaar of ouder in de bevolking met antwoordcategorie ja op de vraag: Rookt u wel eens sigaretten uit een pakje en/of zelfgerolde sigaretten?.
15,1%
Periode: 2025
202415,4
202316,2
202215,5
Leefstijl: roken en overgewicht — Zware rokers onder bevolking
Percentage van de bevolking van 12 jaar of ouder dat per dag 20 of meer sigaretten rookt.
2,1%
Periode: 2025
20242,1
20232,5
20222,3
Leefstijl: roken en overgewicht — Zware rokers onder rokers
Percentage van de rokers van 12 jaar of ouder dat per dag 20 of meer sigaretten rookt.
12,5%
Periode: 2025
202412,0
202313,8
202212,6
Lichaamsgewicht — Ernstig overgewicht
Percentage personen met een BMI van 30,0 kg/m2 en hoger.
13,8%
Periode: 2025
202413,8
202313,6
202213,3
Externe toetsing

Wat onafhankelijke instanties constateren

Bevindingen uit rapporten van onafhankelijke instanties die dit doel raken. Het dashboard geeft ze onverkort weer — het oordeel is van de instantie zelf, niet van TRNKL. Waar de bewindspersoon weersproken of toegezegd heeft, staat dat erbij.

ConstateringCentraal Bureau voor de Statistiek (CBS)
Sterke samenhang overgewicht en ziekte: vijf keer vaker diabetes type 2 bij obesitas
Uit de CBS-Gezondheidsenquete (2024) blijkt een sterke samenhang tussen overgewicht en leefstijlgerelateerde ziekten. Van de mensen met obesitas heeft 10% diabetes type 2, tegen 2% van de mensen zonder overgewicht: vijf keer zo vaak. In totaal had 4,1% van de bevolking diabetes type 2 en 1,1% type 1. Diabetici boven de 50 hebben bovendien vaker hart- en vaatziekten: 14%, tegen 6% van hun leeftijdsgenoten zonder diabetes. Het CBS benadrukt dat dit verbanden zijn en geen oorzaak-gevolg: de enquete laat geen causale uitspraken toe, en de verbanden kunnen in twee richtingen werken.
AanbevelingGezondheidsraad
Advies overstap op 9-valent HPV-vaccin tegen kanker
De Gezondheidsraad concludeert dat HPV-vaccinatie zeer effectief is in het voorkomen van HPV-infecties, baarmoederhalskanker en voorstadia daarvan, en adviseert voortaan het 9-valente vaccin in te zetten. Dit beschermt even goed tegen HPV-typen 16 en 18 als het huidige 2-valente vaccin, maar biedt aanvullend bescherming tegen 7 andere kankerveroorzakende HPV-typen. De raad adviseert het bestaande schema van 2 doses aan te houden.
ConclusieRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Vijf grote opgaven tot 2050; 14 jaar gezondheidskloof
Het RIVM concludeert dat Nederland nog niet goed is voorbereid op vijf samenhangende opgaven richting 2050. Mensen met een betere maatschappelijke positie leven gemiddeld 14 jaar langer in goede gezondheid dan groepen die het slechter hebben. Het leveren van goede zorg bij een groeiende zorgvraag en steeds grotere personeelstekorten is een aparte opgave; het RIVM bepleit standvastig gezondheidsbeleid met concrete doelen en behoud van bestaand beleid zoals het anti-rookbeleid.
ConclusieRIVM en Trimbos-instituut
Mentale gezondheid jongeren al jaren in de min
Het RIVM en het Trimbos-instituut concluderen dat de mentale gezondheid bij meerdere groepen al sinds vóór de coronapandemie achteruitgaat, vooral bij adolescenten (12-18 jaar), jongvolwassenen (16-25 jaar) en vrouwen. Psychische aandoeningen zorgen voor het grootste gezondheidsverlies in Nederland, en mensen moeten vaak lang wachten op hulp, waardoor klachten kunnen verergeren.
ConstateringRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Ongezonde voeding 2,8% en overgewicht 2,3% van de ziektelast (VTV-2024)
In de meest recente RIVM-berekening (VTV-2024, ziektelast 2022) is ongezonde voeding verantwoordelijk voor 2,8% van de totale ziektelast en overgewicht voor 2,3%. Samen met roken (7,6%), alcoholgebruik (3,0%) en te weinig bewegen (1,8%) maakt ongezond gedrag 14,0% van de ziektelast uit. Het RIVM tekent aan dat het de toewijzing aan ongezonde voeding fors naar beneden heeft bijgesteld ten opzichte van eerdere jaren, door een nieuwe methode op basis van de Nederlandse Voedselconsumptiepeiling; de percentages zijn daardoor niet zonder meer met eerdere edities te vergelijken. Het betreft een berekende toewijzing (via Population Attributable Fractions), geen rechtstreeks gemeten getal.
SignaleringRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Nieuwe dreigingen volksgezondheid: desinformatie en dalende vaccinatiebereidheid
Het RIVM signaleert, in een actualisatie van de risicoscan uit 2019, de belangrijkste internationale dreigingen voor de Nederlandse volksgezondheid in het komende decennium: onder meer antimicrobiële resistentie, klimaatverandering en milieuvervuiling, met als nieuwere dreigingen desinformatie en een dalende vaccinatiebereidheid. Het RIVM beveelt aan de dreigingen apart én in samenhang te bezien omdat ze elkaar kunnen versterken of tegelijk kunnen optreden, en wijst op de noodzaak van goede samenwerking tussen ministeries onderling en met de EU en de WHO. Voor Caribisch Nederland (de BES-eilanden) vraagt het RIVM een aanpak op maat: de eilanden zijn gevoeliger voor natuurrampen en kampen met vertrekkend zorgpersoneel.
ConclusieRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Doelen Nationaal Preventieakkoord voor 2040 worden niet gehaald
Het RIVM berekende dat de ambities van het Nationaal Preventieakkoord (2018) voor 2040 met de huidige afspraken bij alle drie de thema's niet worden gehaald. Bij overgewicht is de ambitie maximaal 38% van de volwassenen, maar met de afspraken komt het uit op ruim 55% (zonder afspraken 58%). Bij roken blijft naar verwachting circa 10% van de volwassenen roken, tegen een ambitie van maximaal 5%. Voor problematisch alcoholgebruik komt het uit op circa 8%, tegen een ambitie van 5%. Het RIVM concludeert dat extra en stevigere maatregelen nodig zijn, zoals gezond voedsel goedkoper maken, verkooppunten van ongezond voedsel beperken en reclame voor ongezond voedsel verder beperken. Het betreft een modelberekening (raming) met een realistische en een positievere inschatting; ook in de positievere inschatting worden de ambities niet gehaald.
ConstateringTrimbos-instituut
18,2% van de volwassenen rookte in 2024; stagnatie sinds 2023
Het Trimbos-instituut constateert dat in 2024 18,2% van de volwassenen (circa 2,6 miljoen mensen van 18 jaar en ouder) rookte, waarvan 12,3% dagelijks. Het rookpercentage daalde significant tussen 2014 (25,7%) en 2024, maar veranderde niet tussen 2023 (19,0%) en 2024. Roken komt significant vaker voor onder lager opgeleiden (21,6%) dan onder hoger opgeleiden (13,8%).